Roman Kaliforniya’daki Salinas vadisinin detaylı anlatımı ile başlıyor. Vadinin doğasını, toprağını, iklimini benimsedikten sonra o topraklara gelip yerleşen aileleri tanıyoruz. İrlanda’dan gelerek yerleşen geniş Hamilton ailesi ile Trask’ların üzerinde ilerliyor hikaye. Bu iki farklı ailenin fertleri gün geliyor birbirinin hayatını etkiliyor. Bu süreç içerisinde Birinci Dünya Savaşı’nın izleri ve Amerikan Sivil Savaşı’na kadar geriye uzanan sahneler yer alıyor.
Cyrus Trask askerlik mesleğine hayran biridir ve askeri birlikteyken çatışma esnasında bir kurşun bacağını paramparça eder. Hayatı boyunca bunu bir gurur olarak taşır ve ordudan çıkarılıp eve gönderilmesine rağmen askerliği bir meslek gibi yaşamaya devam eder. Hem kendini hem de çevresindekileri kendisinin bir askeri deha olduğuna inandırır. İki oğlunu da bu disiplinle yetiştirmeye başlar. Oğulları, Habil ve Kabil’in hikayesindeki gibi babaları ve birbiriyle çekişen karakterler olurlar. Roman, Cyrus’un iki oğlu Charles ve Adam’ın yaşam hikayeleri ile devam eder ve yine İncil’deki hikayenin paralelinde Adam’ın sahip olacağı iki erkek çoğunun Aaron ve Cal’in yaşam öykülerine odaklanır.
İnanç, aidiyet, disiplin, dostluk, kıskançlık, aşk ve minnet, kabul edilme çabası, suçluluk, hırs ve ahlak duyguları romanda öne çıkan duygular. Her bir karakter bu duygularla ya da bu duygulara karşı savaşır. Samuel Hamilton ve çinli yardımcı Lee kitaptaki en aklı başında en bilge karakterlerdir. Zayıf bir adam olan Adam ile çocukları Aaron ve Cal üzerinde büyük etkileri olacaktır. Lee ve Samel Hamilton’ın sohbetleri kitaptaki en keyifli bölümlerdi.
John Steinbeck ‘in bu eseri hakkında kendi hayatından bölümler yer aldığına dair bilgiler var. Geniş bir aile olan Hamilton’lar gerçekte John Steinbeck’in ailesi Olive Hamilton’un ailesiymiş. Kitapta en sevdiğim karakter Samuel Hamilton ise yazarın dedesiymiş. Böyle bir dedenin John Steinbeck gibi bir torunu olması kitabı okuyanlar için hiç de sürpriz değil.
Cennetin Doğusu okurken insan bir hikâyenin içinde ilerlemez; kendi içinin derinliğine doğru çekilir. Steinbeck bu romanı yazarken olay anlatmamış gibidir; sanki bir insanın ruhunu masaya yatırmış, parçalarına ayırmış ve okurun önüne sessizce bırakmıştır. Ne yapacağını söylemez. Sadece bakmanı ister.
Bu kitapta kimse tamamen masum değildir, ama kimse bütünüyle suçlu da değildir. Asıl mesele, insanın içindeki karanlıkla kurduğu ilişkidir. Steinbeck şunu sorar: Karanlığın var olması mı daha korkutucudur, yoksa onun seni yönetmesi mi? Romanın bütün ağırlığı bu sorunun etrafında döner.
Sevgi, kitapta bir kurtuluş olarak değil; eksikliğiyle anlatılır. Sevilmeyen çocuklar, sevmeyi bilmeyen ebeveynler, yanlış yerlerde onay arayan insanlar… Steinbeck, insanın kötülüğe çoğu zaman isteyerek değil, görülmediği için yaklaştığını gösterir. Buradaki trajedi büyük felaketlerden değil; küçük ihmallerden, söylenmeyen cümlelerden, yarım kalan bakışlardan doğar.
Cathy Ames, romanın soğuk kalbidir. Onu anlamaya çalışmak beyhudedir. Çünkü Steinbeck, her kötülüğün açıklanabilir olması gerektiği fikrini reddeder. Bazı karanlıklar neden sormaz; sadece zarar verir. Bu gerçek, okuru rahatsız eder. Ama belki de rahatsızlık, hakikatin ilk belirtisidir.
Cal Trask ise insanın çelişkili doğasının beden bulmuş hâlidir. İyi olmak ister ama içinde başka bir şey daha vardır. Bu ikilik onu suçlu yapmaz; insan yapar. Steinbeck, Cal üzerinden şu gerçeği fısıldar: İnsan bazen yanlış yola sapar çünkü doğru yolun nasıl yürüneceğini kimse öğretmemiştir.
Ve romanın merkezinde tek bir kelime durur: Timshel.
“Yapabilirsin.”
Bu kelime bir umut cümlesi gibi görünür ama aslında bir yük taşır. Çünkü özgür irade, insanı rahatlatmaz; onu sorumlu kılar. Steinbeck kaderi reddetmez ama ona teslim olmayı da kabul etmez. Geçmiş vardır, aile vardır, miras vardır; ama hepsi bir noktada durur. O noktadan sonra insan kendi kararının ağırlığını taşır.
Felsefi olarak Cennetin Doğusu, determinizm ile özgürlük arasındaki gerilimin romanıdır. İnsan ne tamamen yazgının kurbanıdır ne de mutlak özgürdür. O, eline verilen malzemeyle ne yapacağını seçmek zorunda kalan bir varlıktır. İşte bu zorunluluk, romanın asıl acısıdır. Steinbeck’in dili sade ama derinliklidir. Büyük cümlelerle etkileyici olmaya çalışmaz. Etkiyi, sessizliklerle yaratır. Diyaloglar kısa ama anlam yüklüdür. Betimlemeler gösterişsizdir; fakat karakterlerin iç dünyasını yansıtır. Roman boyunca dramatik olaylardan çok, vicdani çatışmalar ön plandadır. Okur sık sık şunu hisseder: “Asıl kavga dışarıda değil, içeride.”
Psikolojik açıdan bakıldığında kitap, bastırılmış duyguların, görülmeyen ihtiyaçların ve onaylanmayan benliğin nelere dönüşebileceğini gösterir. Kötülük, burada bir canavarlık değil; kontrolsüz bırakılmış bir boşluk gibidir. Steinbeck, insan ruhundaki bu boşluğu romantize etmez. Sadece gösterir.Bu roman insana iyi gelmez.
Ama doğru gelir.
Bitirdiğimde kendimi hafiflemiş değil, daha uyanık hissettim. Bahaneler zayıflar, sorular çoğalır. “Ben böyleyim” cümlesi artık güvenli değildir. Çünkü Steinbeck o cümlenin altını sessizce oyar.
Cennetin Doğusu şunu söyler: İnsan karanlıktan kaçamaz. Ama onunla ne yapacağına karar verebilir.
Belki de cennet, bir yer değildir.
Belki cennet, her gün yeniden verilen o karardır.
·
373 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.