Öncelikle kitabı iki kere okumak zorunda kaldığımla başlamak istiyorum. Çok kısa olduğu için hızlıca tükettim ve tabir yerindeyse okumak için okudum diyebilirim. Ama bu öyle bir kitap değil. İkinci okumamı anlamak için yaptım. Ne kadar başarılı olduğum tartışılır. Ancak açık bir zihinle okunması gerekiyor diyebilirim.
İnsan Nasıl İnsan Oldu? benim için, insanı tanımlayan hazır cümleler sunan bir kitap olmadı. Aksine, beni sık sık durduran, hatta yer yer rahatsız eden bir metinle karşılaştım. Bu da kitabı okunup bitirilen değil, okundukça insanı kendine döndüren bir metin hâline getiriyor.
Gazâlî’nin insan tasavvurunda insanın akıl, kalp ve nefs arasında süren bitmeyen bir mücadele içinde oluşu var. İnsan olmak, onun dünyasında bir başlangıç değil; sürekli korunması ve yeniden inşa edilmesi gereken bir hâl. Herkes insan olarak doğuyor belki ama herkes insan olarak kalmıyor. Bu düşünce, modern dünyada sıkça duyduğumuz “kendin ol” çağrılarının aksine, insanı sorumluluk ve ahlâk merkezli bir özgürlük anlayışına davet ediyor.
Kitapta bilginin konumu da oldukça sarsıcı. Gazâlî, bilgiyi bir birikim ya da üstünlük aracı olarak görmüyor. Bilgi kalbe inmediği sürece, insanı dönüştürmüyor; hatta kibri besleyebiliyor. Bu yönüyle eser, bilginin çoğaldığı ama hikmetin azaldığı bir çağda hâlâ güçlü bir ayna tutuyor.
Ancak dürüst olmak gerekirse, kitap her zaman tatmin edici cevaplar vermiyor. Bazı sorular cevaplanırken, yeni ve daha zor sorular doğuyor. Tatmin edici olmamasının en büyük sebebi ise sorunun kendisi oluyor.Bu da kitabı herkes için kolay bir metin olmaktan çıkarıyor. İnsan Nasıl İnsan Oldu? belirli bir kavramsal altyapı gerektiriyor. Okumadan önce bu dünyaya az da olsa aşinalık şart. Aksi hâlde metin kapalı, hatta mesafeli görünebilir.
Sonuçta bu kitap, hızlı tüketilen kişisel gelişim metinleri gibi “iyi hissettiren” cevaplar sunmuyor. Aksine, insanı kendiyle yüzleştiren, eksik bırakan ve düşündüren bir metin. Benim için en değerli yanı da bu oldu. Çünkü kitap, “Ben kimim?” sorusundan çok, “Nasıl bir insan olmalıyım ve bu yolda neyi göze alıyorum?” sorusunu merkeze alıyor. Ve bu soru, cevabından daha ağır ve daha dönüştürücü.
·
39 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.