Olga Ravn’ın “Personel” romanı, ilk bakışta bir uzay gemisinde geçen deneysel bir bilim kurgu gibi görünse de aslında geç kapitalizmin çalışma hayatına yönelik sert ama şiirsel bir alegori kuruyor.
Romanın, 22. yüzyılda “Altı Bininci Gemi”de çalışan insan ve insansılardan alınmış ifade tutanakları şeklinde ilerlemesi, okuru hem anlatıdan hem de karakterlerden bilinçli olarak uzak tutuyor; bu da kitabın en tartışmalı tarafı.
Roman, numaralandırılmış, kronolojik olmayan tanıklıklardan oluşuyor; bu yapı kurumsal dili ve geç kapitalist iş yeri kültürünü hicvediyor.
Gemideki insanlar ve insansıların işlerine ve “insanlıklarına” dair sorgulamaları, günümüz emek rejiminin yabancılaştırıcı doğasına dair bir soruşturma olarak görülebilir.
Romanı kişiyi melankolik bir ruh hâline sokan, şiirsel ve düşünsel bir bilim kurgu diye nitelendirmek de mümkün ; özellikle nesnelerin yarattığı tuhaf çekim, özlem ve kayıp duyguları övgüye değer.
Buna karşılık, kitabın zayıf yönleri de var.
Karakter derinliğinin sınırlı kalması mesela... Tanıklıkların kısa ve parçalı yapısı, okurun belirli karakterlerle bağ kurmasını zorlaştırıyor; bu da duygusal olarak mesafeli hâle getiriyor metni.
Özellikle kitabın formuna hayranlık duymak mümkün olsa da olay örgüsünün gölgede kaldığını, metnin yoğun metaforik yapısının okuma deneyimini yer yer “yönsüz bir serbest düşüşe” çevirdiğini görmemek de mümkünsüz.
Bence Personel, “hikâye anlatan roman” beklentisiyle değil, bir düşünce deneyi, hatta yazınsal bir “iş raporu” olarak okunduğunda çok daha güçlü sunabilir kendini.
Ravn’ın asıl başarısı; insan/makine, özne/nesne ayrımlarını silikleştirirken okuru kendi çalışma hayatını, kurumsal dili ve üretkenlik takıntısını sorgulamaya zorlaması. Ancak bu başarı, klasik karakter gelişimi ve lineer olay örgüsü arayan okur için yabancılaştırıcı ve yorucu bir deneyime dönüşebiliyor.
Özetle “Personel”, kusursuz değil; ama tam da risk aldığı, biçimle oynadığı ve çalışma yaşamının görünmez şiddetini tuhaf, neredeyse rüya benzeri bir uzay ortamına taşıdığı için güncel edebiyatta özgün ve tartışmaya değer bir yerde duruyor.
·
118 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.