Bu seri, Memed’den çok toplumun hikâyesidir.
Yaşar Kemal’in İnce Memed dörtlüsü, yalnızca bir eşkıya hikâyesi değil; insanın zulüm karşısında nasıl değiştiğini, direnişin nasıl bir efsaneye dönüştüğünü anlatan uzun soluklu bir destandır. Dört kitabı art arda okuduğumda hissettiğim şey şuydu: Bu seri, Memed’den çok toplumun hikâyesidir.
Özellikle 3. ve 4. kitapta tempo yavaşlar
Benzer olay döngüleri bilinçli olarak tekrar eder (her okur için kolay değil)
Ama bu zorluklar bir eksik değil, bilinçli bir tercihtir. Çünkü Yaşar Kemal okuru eğlendirmekten çok düşündürmek ister.
İnce Memed dörtlüsü bana şunu hissettirdi:
Bu kitaplar “bir eşkıyanın hikâyesi” değil, adaletin olmadığı bir dünyada insanların neye dönüşmek zorunda kaldığının hikâyesidir.
Memed bir kahraman değil; o, zorla yaratılmış bir sonuçtur.
1. Kitap: Doğuş:
İlk kitapta İnce Memed’i tanırız: korkak, yoksul, ezilen bir köylü çocuğu. Abdi Ağa’nın zulmü, köy düzeninin acımasızlığı ve çaresizlik hissi romanın omurgasını oluşturur. Bu kitapta Memed henüz bir kahraman değildir; o, zulümden kaçan bir çocuktur.
Yaşar Kemal burada okuru Çukurova’nın içine çeker. Doğa betimlemeleri o kadar canlıdır ki, Memed’in kaçışı yalnızca fiziksel değil, insanın kaderine karşı kaçışı gibi hissedilir. İlk kitabı bitirdiğimde, Memed’e hayranlıktan çok acıma ve anlayış duymuştum.
2. Kitap: Efsaneye Dönüşüm
İkinci kitapta Memed artık dağdadır ve adı dilden dile dolaşmaya başlamıştır. Ancak bu kitap beni en çok şaşırtan kitaptır; çünkü Yaşar Kemal, Memed’i yüceltmek yerine onu sorgular.
Memed’in efsaneye dönüşmesiyle insanlığından neler kaybettiğini görürüz. Köylüler için umut olan Memed, kendi iç dünyasında giderek yalnızlaşır. Bu kitapta asıl mesele şudur:
Bir insan, başkaları için kahraman olurken kendisi olarak kalabilir mi?
3. Kitap: Yorgunluk
Üçüncü kitapta serinin tonu değişir. Memed artık genç bir isyancı değil, yük taşıyan bir figürdür. Efsane büyümüş, ama insan küçülmüştür.
Bu kitap bana göre dörtlünün en melankolik olanıdır. Direnişin romantizmi silinir, geriye yorgunluk, tekrar ve umutsuzluk kalır. Yaşar Kemal burada şunu çok net gösterir: Zulüm devam ettiği sürece tek bir Memed yetmez.
4. Kitap: Sessiz Bir Kapanış
Dördüncü kitap, büyük bir patlamayla değil, ağır bir suskunlukla ilerler. Memed artık bir kişi olmaktan çok bir simgedir. Roman, “Memed ne oldu?” sorusundan çok “Memed neden ortaya çıktı?” sorusuna odaklanır.
Bu kitabı okurken şunu fark ettim: Yaşar Kemal, okurun kahraman arzusunu bilinçli olarak boşa çıkarır. Çünkü onun anlatmak istediği şey, bireysel kurtuluş değil; düzen değişmeden hiçbir şeyin değişmeyeceği gerçeğidir.
··
35 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.