Bu kitabı beğenmedim.
Bu kitabı kabul etmem mümkün değil;
yüksek sesli haklılıklar yerine
sessiz bir kalp kırıklığını seçiyorum.
Okuyanlara ya da okuyacaklara naçizane düşüncelerim;
Bir imparatorluk ki gökyüzüne bakmayı ibadet sayacak kadar incelmişti; yıldızları yalnızca kader değil, bilgi olarak okudu.
Altı yüzyıl ayakta kalan bir imparatorluğu “gecikmiş” saymak, Takiyüddin’in gökyüzüne, Ali Kuşçu’nun matematiğe bıraktığı izleri görmezden gelmekti,
Osmanlı, bilimi ithal eden değil; onu batı hiç yokken kendi diliyle kuran bir medeniyet hafızasıydı,
Osmanlı’da musiki bir eğlence değil, bir terbiye biçimiydi.
Bir makam yalnız kulağa değil, ruha hitap eder;
hangi saatte, hangi duyguda çalınacağı bilinir,
çünkü musiki insanın iç düzenini koruyan gizli bir ilim sayılırdı.
Bu yüzden musiki, sarayda bir ihtişam unsuru olduğu kadar
tekke’de bir arınma, hastanede bir şifa diliydi.
Osmanlı, sesi rastgele yükseltmedi;
onu ahlakla, zamanla ve sükûtla birlikte düşündü.
Kadın, korunması gereken bir gölge değil,
toplumu ayakta tutan bir denge unsuruydu.
Bu topraklarda güç, yalnızca sınır genişletmek değildi; bilgiye itibar vermekti,
Bu kitabı beğenmedim! Çünkü;
Bu kitap bir sorudan çok bir hüküm metni.
Bir uygarlığın geri çekilişini sadece “neden Batı gibi olamadı?” sorusuna indirgemek, tarihi anlamak değil, onu ölçüsüz bir kıyasın içine hapsetmektir.
Bu kitabı beğenmedim! Çünkü
yıkılışı sorgularken, yükselişi neredeyse bir parantez gibi geçiyor.
Ve altı yüz yıllık bir hükümranlığı, birkaç yüzyıllık bir gerilemeye bakarak küçümsemek, tarihe değil bakış açısına dair bir zaaftır.
Kitap, Doğu’yu tarihsel bir özne olmaktan çıkarıp
sürekli açıklanması gereken bir sorun alanına indiriyor.
Sömürgeciliğin, dış müdahalelerin,
zorla çizilmiş sınırların payını
fazla sessiz geçiyor.
Ortadoğu’nun modernleşme sancılarını
kendi iç kusurlarına bağlamak kolay;
ama bu, yarayı tarif edip
bıçağı saklamak gibi.
Ayrıca,İslam dünyasını fakir ,zayıf ve cahil tarif etmek; tarihin değil, önyargının dilidir.
Bu kitabı beğenmedim! Çünkü
tarihi, yaşayan bir hafıza değil,
sonucu baştan belli bir dava dosyası gibi okuyor.
Bir medeniyetin yavaşlamasını “aklını kaybetmek” sanıyor;
oysa bazen durmak, yönünü yeniden tayin etmektir.
Hız her zaman ilerleme değildir.
Bu kitap, ilmi sadece üniversite duvarlarına hapsederken
Osmanlı’da bilginin
medresede, rasathanede, kütüphanede,
hatta günlük hayatın adabında dolaştığını görmüyor.
Takiyüddin gökyüzüne bakarken
Batı’yı taklit etmiyordu;
Batı henüz bakmayı öğrenirken, o ölçüyordu.
Ali Kuşçu matematiği yalnız rakamla değil,
düşünceyle kuruyordu;
bilgi onun için sonuç değil, yoldu.
Bu kitabı beğenmedim! Çünkü
Osmanlı’yı ya “efsane” ya “enkaz” arasında sıkıştırıyor.
Oysa hakikat, bu iki kelimeye de sığmayacak kadar karmaşıktır.
İmparatorlukları yalnız çöküşleriyle okumak,
bir insanı sadece son nefesiyle tanımlamak gibidir.
Bu, bilgi değil; aceledir.
Bu kitap, zamanı tek yönlü bir merdiven sanıyor:
Batı yukarıda, Doğu aşağıda.
Oysa tarih, doğrusal değil;
kıvrımlı, geri dönen, yeniden yükselen bir nehirdir.
Osmanlı’yı anlamak için
“neden Batı olmadı?” diye sormak değil,
“neden Osmanlı kaldı?” sorusunu cesaretle sorabilmek gerekir.
Bu kitabı beğenmedim! Çünkü
sessiz kalanları duymuyor:
vakıfları, imaretleri, darüşşifaları,
yetimin başını okşayan düzeni,
adaleti sadece kanunda değil, vicdanda arayan sistemi…
Tarihi, kazananların diliyle değil
yaşatanların yüküyle okumak gerekirdi;
bu kitap yükten kaçıyor.
Ve son söz:
Bizim tarihimiz, başkalarının aynasında kendini aramak zorunda değil.
Çünkü biz,
kendine bakınca yeten nadir medeniyetlerden biriydik.
Yazamadılar…
çünkü 624sene satıra değil,
zamana yazılır..
Ama bu 185 sayfalık kitaba hatalarımızı yazmış Yahudi asıllı Bernard Lewis!!
·
108 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.