Genel Kitap Yorumu – Ficciones
Ficciones, öykü anlatıyor gibi yaparak anlatının kendisini sorgulayan bir kitaptır. Borges, okuru olayların peşinden sürüklemekten çok, olayların neden ve nasıl “gerçek” kabul edildiğini düşündürmekle ilgilenir. Bu nedenle kitap düz bir hikâye kitabı değildir; aksine, hikâye biçimini bir araç olarak kullanan yoğun bir düşünce metnidir. Okur, her bölümde yeni bir kurgu dünyayla karşılaşsa da bu dünyaların ortak özelliği, gerçeğe benzeyip gerçeği sürekli bozmalarıdır. Borges’in dünyalarında tarih, din, bilim, felsefe ve edebiyat iç içe geçer; fakat bu birleşme açıklık üretmez, bilerek bir belirsizlik yaratır.
Kitaptaki metinlerle anlatılmak istenenler arasında bilinçli bir mesafe vardır. Borges, yüzeyde akademik, soğuk ve neredeyse duygusuz görünen bir dil kullanır; sahte dipnotlar, gerçek olmayan kaynaklar, tarihsel referanslar ve ciddi bir üslup aracılığıyla okuru metnin “otoritesine” inandırır. Ancak bu otorite kurulduğu anda içten içe çürütülür. Okur fark etmeden, inandığı şeyin bir kurgu olduğunu kabul etmiş olur. Borges’in ustalığı burada yatar: Gerçek ile kurmaca arasındaki sınırı açıklamak yerine, okurun o sınırda sendelemesini sağlar.
Ficciones’ın temel derdi, insanın anlam üretme zorunluluğu ile bu anlamların hiçbirinin mutlak olmaması arasındaki gerilimdir. Kitaptaki öyküler, tarihin yazıyla, Tanrı’nın yorumla, kimliğin anlatıyla, zamanın ise bakış açısıyla kurulduğunu gösterir. Borges, “gerçek nedir” sorusuna cevap vermez; bunun yerine, “gerçek dediğimiz şey hangi anlatıların kazanmış hâlidir” sorusunu sürekli diri tutar. Bu nedenle kitap ilerledikçe okur, olaylardan çok fikirlerle baş başa kalır.
Borges’in dünyasında nedensellik kırılır, zaman doğrusal olmaktan çıkar, kimlikler bölünür ve Tanrısal düzen belirsizleşir. Ancak bu yıkım kaotik bir başıboşluk yaratmaz; tam tersine son derece sistemli, ölçülü ve soğukkanlıdır. Borges, büyük metafizik meseleleri bağırarak değil, fısıldayarak ele alır. Metinler dramatik zirvelerle değil, zihinsel sarsıntılarla sona erer. Okur çoğu zaman ne hissetmesi gerektiğini bilemez; fakat ne düşündüğünü artık eskisi gibi düşünemez.
Bu kitabı bitiren bir okurun zihninde net sonuçlar değil, kalıcı kuşkular kalır. Ficciones, dünyayı açıklamaz; dünyayı açıklamaya çalışan tüm sistemlerin kırılganlığını açığa çıkarır. Borges’in yaptığı şey, okura yeni bir gerçeklik sunmak değil, elindeki gerçekliği artık eskisi kadar ciddiye alamayacağını hissettirmektir. Kitap, okurun düşünme biçimini sessizce yeniden ayarlar ve kapandığında geriye şu duygu kalır: Gerçek sandığımız şeyler, belki de sadece iyi yazılmış metinlerdir.
·
50 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.