İnsan, vicdanından kaçabilir mi?
Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanı, basit bir cinayet hikâyesi değildir; insanın kendini tanrının yerine koyma cüretinin psikolojik otopsisidir. Raskolnikov, bir katil olmadan önce bir fikrin kurbanıdır: “Ben sıradan değilim.”
Romanın başında Raskolnikov, bir insanın yaşamı üzerinde hüküm verme hakkını kendinde görecek kadar kibirlidir. Napolyon örneği tam da burada devreye girer. Ona göre tarih, “büyük” insanlar sayesinde ilerler ve bu insanlar, gerekirse kan dökerek düzen kurabilir. Raskolnikov kendini bu sınıfa ait sayar. Cinayet, onun gözünde bir ahlaksızlık değil; bir deneydir. Kendini sınadığı bir eşik.
Ancak Dostoyevski, bu fikri yüceltmez; aksine parçalar.
Cinayetten sonra Raskolnikov’un bedeni ve zihni çözülmeye başlar. Ateşler, hezeyanlar, tutarsızlıklar… Çünkü Dostoyevski’ye göre insan aklı, vicdanı kandırabilir ama bedeni ve ruhu susturamaz. Suç, yalnızca hukuki bir mesele değildir; insanın kendi varlığına açtığı bir yaradır.
Raskolnikov’un vicdanı onu suçluluk duygusuyla değil, dağılmayla cezalandırır. Fiziksel hastalık, zihinsel kopukluk, anlamsız öfke patlamaları, kendine yabancılaşma… Bunların hiçbiri “pişmanım” cümlesiyle gelmez. Çünkü vicdan, konuşarak değil çürüterek işler.
Ve itiraf…
Bu bir ahlaki zafer değildir. Bir “arınma anı” hiç değildir. Bu, vicdanın son hamlesidir:Teslimiyet.
Dostoyevski bize şu mesajı veriyor:
İnsan, vicdanını susturabilir ama onu yenemez. Vicdan, kanunlardan önce gelir. Toplumdan önce gelir. Hatta Tanrı’dan önce gelir çünkü tanrı yoksa bile vicdan vardır.
Bu yüzden Suç ve Ceza’nın asıl mahkemesi Raskolnikov’un zihnindedir. Ve bu mahkemede verilen ceza, kürek cezasından çok daha ağırdır.
·
169 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.