Görülmeyenin anatomisi
(Spoiler içerir)
Nahid Sırrı Örik’in Kıskanmak’ı, Türk edebiyatında insan ruhunun en karanlık odalarına girme cesareti gösteren ender romanlardan biri. Örik çoğu zaman “dışarıda kalmışların” yazarı olarak anılır ama bu romanda yaptığı şey bundan daha sert: Kıskançlığı geçici bir duygu olarak değil, insanın bütün hayatını zehirleyen bir yaşama biçimi olarak anlatıyor.
Romanın merkezindeki Seniha, kolay kolay unutulacak bir karakter değil. Onu ürkütücü yapan şey saf kötülüğü değil; yıllar boyunca görülmemiş, beğenilmemiş, seçilmemiş olmanın içerde biriktirdiği o sessiz öfke. Güzellik, zarafet ve başarıya prim veren bir dünyada “çirkin” kalmış olmanın bedelini herkes öder ama Seniha bunu kabullenmez. O bedeli geri ödetmeye karar verir.
Ağabeyi Mümtaz tam da onun olamadığı her şeydir: Yakışıklı, sevilen, hayatta karşılığı olan biri. Seniha ise onun gölgesinde, aynalarla arası bozuk bir hayat sürer. Bu fiziksel ve toplumsal eşitsizlik, Seniha’nın içindeki nefreti besleyen ana kaynaktır. Ama Seniha bağırmaz, saldırmaz, hesap sormaz. O bekler. Onun kıskançlığı ani bir patlama değil; yıllara yayılan, sabırla örülmüş bir yıkım planıdır.
Romanın 1930’ların Zonguldak’ında geçmesi boşuna değildir. Kömür tozu, kasvet, dar çevreler, dedikodular… Her şey boğucudur. Olayların loş odalarda, kapalı kapılar ardında ilerlemesi tesadüf değildir. Okur olarak biz de sıkışırız. Bu sıkışmışlık, Seniha’nın zihnindeki hapis halini neredeyse fiziksel olarak hissettirir.
Hikâye, Mümtaz’ın güzel karısı Mükerrem’in bir ihaneti etrafında şekillenir. Ama Seniha’nın bu ihaneti ortaya dökme motivasyonu ahlaki değildir. Onu harekete geçiren şey adalet duygusu değil, güzel olanın düşüşünü izleme arzusudur. Ağabeyinin mutluluğunu yıkmak, kendi eksikliğine bir denge kurma çabasıdır. Seniha bu ihaneti bir silaha dönüştürür ve ustalıkla kullanır.
Nahid Sırrı Örik, bu yıkımı büyük bir soğukkanlılıkla anlatır. Ne karakterlerini savunur ne de lanetler. Dili serttir, süssüzdür. Seniha’nın en karanlık düşüncelerini bile duygusal ajitasyona kaçmadan verir. Bu mesafe, okurun Seniha’yı sevmesini engeller ama onu anlamasını sağlar. Belki de romanın asıl rahatsız edici tarafı budur.
Kıskanmak bize şunu gösterir: Beslenen her yetersizlik duygusu, zamanı geldiğinde bir canavara dönüşür. Seniha, “ben niye değilim?” sorusunu yıllarca içinde tutmuş herkesin karanlık ihtimalidir. Kitap bittiğinde üzerinizde kalan o ağırlık boşuna değildir. Bu, iyi yazılmış bir romanın değil; insanı rahatsız etmeyi başaran bir romanın tortusudur.
“İnsan başkasının saadetini seyretmekten yorulur, aynaya baktığında görümüyorsa.”
Bu cümle romanın değil, neredeyse bütün hikâyenin özeti.
·
41 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.