Dosyalar Doldu, İnsanlar Eksik Kaldı...Edebiyat
Nuri Pakdil’in Belge adlı kitabını okurken bir metinle karşı karşıya olduğumu hissetmedim; sanki önüme konulmuş bir dosyayı, hatta insanlığa açılmış bir dava klasörünü inceledim. Bu eser, sahnelenmek üzere yazılmış bir oyun olmasına rağmen, bana göre bir tiyatro metninden çok daha fazlasıydı: Düşüncenin, vicdanın ve inancın sahneye çıktığı soyut bir mahkeme salonu gibiydi.
Belge, bana klasik anlamda bir olay örgüsü sunmadı. Karakterleri tanıtıp hikâye anlatmakla ilgilenmedi. Bunun yerine beni, çağın tam ortasında duran bir sorunun karşısına dikti:
İnsan, neyi belge sayar? Ve hangi belgelerle kendini aklar?
Pakdil’in metninde “somut dosyalar” ve “soyut dosyalar” ayrımı, yalnızca dramatik bir tercih değil; insanlığın varoluş biçimine yöneltilmiş sert bir eleştiridir. Somut dosyalar; projeleri, planları, raporları, devletleri, kurumları, ilerleme masallarını temsil eder. Hepsi düzenli, hepsi kalın klasörler içinde, hepsi güven verici. Ama ben okurken şunu hissettim: Bu dosyaların hiçbiri insanın kalbine ait değil.
Asıl mesele, kimsenin masaya koymak istemediği o soyut dosyalardadır. İnanç, vicdan, merhamet, sorumluluk, Tanrı bilinci… Pakdil bana şunu söylüyordu sanki:
“İnsan, görünmeyeni kayda geçirmediği için bu kadar kayboldu.”
Metnin dili, beni yormadı ama sürekli dürttü. Cümleler kısa, keskin ve yer yer şiir gibiydi. Diyaloglar ilerlemek için değil, düşünceyi sıkıştırmak için vardı. Okurken bir sahne izlemedim; içimde bir ses yükseldi. Her kelime, başka bir kelimeye değil, başka bir sorguya bağlandı.
Belge’de beni en çok etkileyen şey, modern dünyanın kutsallaştırdığı düzenin aslında ne kadar boş olduğunu göstermesiydi. Her şey kayda alınırken, insanın kendisi kayıttan düşüyordu. Pakdil, somut olanın çokluğunu değil, soyut olanın eksikliğini yüzüme vurdu. Ve bunu bağırarak değil, fısıldayarak yaptı.
Metnin arka planında güçlü bir hesap fikri var. Sadece dünyevi bir muhasebe değil bu; daha derin, daha sarsıcı bir yüzleşme. Bir gün herkesin, hazırladığı dosyalarla değil, olmadığı şeylerle yargılanacağı fikri metnin damarlarında dolaşıyor. Okurken şunu düşündüm:
Belki de insan, en çok sakladığı belgeler yüzünden suçludur.
Pakdil’in tiyatrosu bana göre sahnede değil, zihinde oynanıyor. Dekor yok, karakter yok; ama ağır bir bilinç var. Bu yönüyle Belge, okunup bitirilen bir kitap değil; okunduktan sonra insanın içinde kalmaya devam eden bir metin. Cümleleri kapanmıyor, soruları cevaplanmıyor.
Sonunda şuna vardım:
Belge, bir oyun değil; insanın kendine sunduğu savunma dilekçesidir.
Ve ne yazık ki, o dilekçede en önemli sayfalar eksiktir.
··
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.