Nietzsche: Tanrı öldü, Tanrı Nietzsche öldü.
Friedrich Nietzsche bir sistem filozofu değildir; bir teşhis koyucudur.
Onun derdi “nasıl yaşamalıyız”dan çok, neden böyle yaşadığımızdır.
“Tanrı öldü” ifadesi bir ateizm sloganı değil, ahlaki ve metafizik otoritenin çöküşünün ilanıdır. Nietzsche Tanrı’yla kavga etmez; Tanrı’nın yokluğunda insanın ne yapacağını sorar. Sorunun ağırlığı buradadır: Yukarıda kimse yoksa, sorumluluk bütünüyle insana kalır.
Bu noktada “Üstinsan” bir ırk, bir sınıf ya da biyolojik üstünlük değildir. Üstinsan, hazır değerlerle yaşamayı reddeden, kendi değerlerini yaratma riskini alan bireydir. Bu kavramın politik ideolojilerce “üstün ırk”a indirgenmesi, Nietzsche’nin düşüncesinin en kaba çarpıtmasıdır.
Nietzsche’nin politikaya mesafesi nettir:Milliyetçiliğe, kitle ideolojilerine ve sürü psikolojisine karşıdır. Devlet, onun gözünde yeni bir Tanrı’dır ve bu yüzden tehlikelidir. Bu bağlamda Nietzsche, otoriter değil, radikal biçimde anti-totaliterdir.
Kadınlara dair metinlerindeyse Nietzsche tutarsızdır. Yer yer kadın figürü üzerinden yaratımı ve doğurganlığı yüceltirken, yer yer kişisel kırgınlıklarının ve dönemsel önyargıların diline düşer. Bu çelişki, Nietzsche’yi aklamaz ama insanlaştırır.
Sonuç olarak Nietzsche bir kurtuluş vaadi sunmaz. Teselli etmez. Yol göstermez.
Sadece şunu yapar: İnsanı, kendi uçurumunun önüne bırakır.
Ve bu yüzden Nietzsche’yi “anladığını” söyleyenler çoğu zaman onu hiç okumamıştır.
Nietzsche, ancak kaygan bir zeminde okunur.
Uçurum Beni Çoktan Tanıyordu:
Nietzsche’yi hep merak ederdim.
“Tanrı öldü” demişti; slogan gibi dolaşıyordu ağızlarda.
Herkes aynı cümleyi söylüyor, kimse aynı yere bakmıyordu. Ben de baktım. Uzun uzun baktım. Ama ilk seferinde hiçbir şey görmedim.
O zamanlar Tanrı’yla ne alıp veremediği olduğunu sanıyordum pos bıyıklının.
Kişisel bir hesap, bir küslük gibi geliyordu.
Meğer mesele Tanrı değilmiş.
Mesele, Tanrı’dan geriye kalan sessizlikmiş.
Uzun zaman önce ben de Tanrı’yı öldürmüştüm. Sessizce. Kimseye söylemeden.
Bir iç sesle, bir gecede, geri dönmemek üzere.
Sonradan anladım: öldürdüğüm bir inanç değilmiş, bahanelermiş.
Nietzsche’yi ilk okuduğumda hiçbir şey anlamamam boşuna değilmiş.
Çünkü o kitap anlaşılmak için yazılmamış.
Bir yerde, bir zamanda yeniden okunmak için bırakılmış.
Yıllar sonra tekrar elime aldım.
Bu kez çağıran ben değildim; Zerdüşt çağırmıştı. Dağdan değil, içimden.
Şimdi durduğum yer hâlâ kaygan.
Bunu ona söyledim. “Kay,” dedi,“uçuruma bak.”
Baktım. Uçurum bana baktı.
O meşhur cümle geldi aklıma: “Uçuruma uzun süre bakarsan, uçurum da sana bakar.”
··
132 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.