Martin Eden: Kendini Yaratmanın ve Yabancılaşmanın Hikâyesi
(Spoiler) içerebilir!
MARTIN EDEN: Bir Aşk, İnsanı Yeniden Yaratabilir mi?
Aşk…
Bir insanı en fazla ne kadar değiştirebilir?
Kimileri için bu sadece bir sorudur.
Ama onun için bir kaderdi.
Şimdi…
O kaderin mücadelesine kulak verelim…
O, denizden geldi.
Denizin tuzunu ellerinde, güneşin izini yüzünde taşırdı.
Fakat en derin iz, kalbinde yatan öğrenme arzusuydu.
Ama bir gün, denizden değil…
Bir bakıştan sarsıldı.
O bakış, ona bambaşka bir dünyanın kapısını araladı.
Sevdiği kadının gözlerinde bilginin, zarafetin, uygarlığın ışığını gördü.
Ve o ışığa ulaşmak için kendini ateşe attı.
Geceleri kitaplarla yandı, sabahları kalemle küllerinden doğdu.
Bir aşk uğruna kendi ruhunu yeniden yazdı.
Geceleri mum ışığında okur, yazar, düşünürdü.
Her satırda kendini yeniden kurdu, her kelimede biraz daha yandı.
Çünkü insan, bazen kendini yakarak aydınlanır.
Ve bir gün başardı.
Artık insanlar onun isminden bahsediyordu.
Lâkin zaferin sessizliğinde yalnızlığın sesi yankılandı.
Bilgi arttıkça huzur azaldı.
Aşk, onu kurtarması gerekirken yavaşça tüketti.
Ve sonunda, bütün dünya onu tanıdığında…
O, artık kendini tanımıyordu.
O denizci, artık hiçbir limana ait değildi.
Martin Eden, bir insanın kendini ne kadar değiştirebileceğinin ve aşkın bir ruhu ne kadar derinden yakabileceğinin hikâyesidir.
Sizce bir aşk insanı tamamen değiştirebilir mi?
Martin Eden’in hikâyesi bu soruya “evet” cevabını verir; ama yalnızca aşk üzerinden değil, aynı zamanda bir insanın kendini yaratma mücadelesi üzerinden.
Jack London bu otobiyografik romanı 1909 yılında yayımlar. Yayımlandığında henüz 33 yaşındadır. Martin Eden’in yaşadıkları, Jack London’ın kendi hayatının güçlü bir yansıması olarak okunabilir. Hatta romanın yazılma biçimi bile London’ın yaşamıyla paraleldir.
Romanın başlarında cümleler daha amatördür; dil yer yer dağınık, hatta yazım kusurları barındırır. Kitap ilerledikçe anlatım gelişir, derinleşir; sonlara doğru ise okuru felsefi çıkarımlar ve ustaca kurulmuş cümleler karşılar. Bu bilinçli bir tercihtir. Jack London, Martin’in zihinsel ve entelektüel gelişimini dile yansıtmıştır. Okur, Martin nasıl dönüşüyorsa, metin de öyle dönüşür.
Martin Eden, eğitimsiz ama sokak kültürüyle yoğrulmuş bir denizcidir. Hayatını bedeniyle kazanır. Akademik bir eğitimi yoktur; fakat olağanüstü bir mücadele ruhu ve güçlü bir karakteri vardır. Bir gün, bir sokak kavgasında kurtardığı gencin davetiyle gittiği evde Ruth Morse ile tanışır. Ve bu karşılaşma onun hayatını geri dönülmez biçimde değiştirir.
Martin, Ruth’a âşık olmakla kalmaz; onu ideallerinin bile üzerine koyar. Ruth onun gözünde en zarif, en asil, en kusursuz varlıktır. Fakat Martin kendisini bu tanımın dışında tutar. Aralarındaki sınıfsal farkın farkındadır. Ruth’un dünyasına ait olmadığını düşünür. Ama tam da bu yüzden, o dünyaya ulaşmayı hedefler.
Martin için yazarlık, Ruth’a ulaşmanın bir aracıdır. Ona layık olabilmek için kendini yeniden inşa etmek ister. Geceler boyu okur, yazar; felsefe öğrenir, evrim teorisiyle tanışır, eline ne geçerse okur. Uykusuz geceler pahasına kelime dağarcığını geliştirir. Romanın dili de Martin’in zihni gibi bu süreçte olgunlaşır.
Ancak bilginin getirdiği bir huzursuzluk vardır. Dünya artık eskisi kadar basit değildir. İnsan kendini geliştirirken yalnızca yükselmez, aynı zamanda sınanır. Martin henüz yazarlıktan para kazanamamaktadır. Bu durum Ruth’un ailesi tarafından hoş karşılanmaz. Onlar Martin’den düzenli bir iş ister. Burada yalnızca ekonomik kaygı değil, sınıfsal kibir de vardır.
Martin denemekten vazgeçmez. Yazıları defalarca reddedilir. Ama yılmaz. Ve sonunda başarır. İlk yazısının kabul edildiği an, kendine olan inancı da, hırsı da büyür. Fakat bu süreçte Ruth’u kaybetmiştir. Ruth, Martin’e başlarda inanmaz; daha sonra inansa bile artık çok geçtir.
Martin, Ruth’un hayal edebileceğinden bile büyük bir yazar olur. Ancak ulaştığı yer, hayallerindeki yer değildir. Ne Ruth’a ne de dünyaya ait hisseder. Bireyci bir adamdır; fakat başarı onun için bir kurtuluş olmamıştır. Aksine, içsel boşluğunu daha görünür kılmıştır. Artık ne sevgiyi, ne başarıyı, ne de hayatı eskisi gibi hissedebilir.
Martin Eden’in hikâyesi yalnızca bir aşk hikâyesi değildir. Aynı zamanda bir insanın kendini bulma ve yaratma mücadelesidir. Jack London da kendi hayatında benzer bir yolculuktan geçmiştir; ancak bilinçli bir karşıtlıkla, Martin’i farklı bir noktaya taşımıştır.
Ruth Morse karakteri gerçekte vardır: Mabel Applegarth. Fakat Ruth, Jack London’ın hayatındaki kadınların tekil bir yansıması değil; farklı ilişkilerin birleşiminden oluşmuş bir surettir. Jack London sosyalisttir; Martin Eden ise bireycidir. Romanın temel iç çatışmalarından biri de budur. Martin, ne burjuva sınıfına ne de emekçi sınıfa ait hisseder. En büyük çatışması da tam olarak burada yatar.
Roman şunu söyler:
İnsan, ideallerini oluşturduğunu sandığı hedeflere gece gündüz çalışarak ulaştığında, oranın hayal ettiği yer olmadığını fark edebilir. Ve asıl boşluk da tam orada başlar.
Martin Eden, bir insanın kendini ne kadar değiştirebileceğini ve aşkın bir ruhu ne kadar derinden yakabileceğini anlatır. Ama belki de en çok şunu fısıldar:
İnsan, bir “Ruth” için değil; kendisi için yaşamalıdır.
·
49 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.