Görünmeyenin Hükmü
Nassim Nicholas Taleb tarafından kaleme alınan Siyah Kuğu, nadir görülen ancak gerçekleştiğinde dünyayı sarsan olayların istatistiksel ve felsefi analizini sunar. Taleb'e göre bir olayın Siyah Kuğu sayılabilmesi için üç temel kriteri karşılaması gerekir: Olayın geçmiş verilerle öngörülemeyecek bir "aykırı değer" olması, muazzam bir etki yaratması ve gerçekleştikten sonra insan zihninin "anlatı yanılgısı" (narrative fallacy) ile olayı açıklanabilir kılması.
Taleb’in teorisinin merkezinde "Mediocristan" (Sıradanistan) ve "Extremistan" (Uçistan) ayrımı yer alır. Mediocristan, insan boyu gibi fiziksel kısıtlamaların olduğu ve Gauss tipi "Çan Eğrisi" dağılımının geçerli olduğu güvenli bir alandır. Buna karşın modern dünya, finansal piyasalar ve bilgi ekonomisi gibi alanları kapsayan Extremistan kurallarına tabidir. Burada tek bir olay (örneğin Bill Gates'in serveti veya bir borsa çöküşü) tüm ortalamayı değiştirebilir; bu yüzden standart istatistiksel modeller bu alanda işlevsiz kalmaktadır.
Yazar, akademik dünyayı "Oyunsu Yanılgı" (Ludic Fallacy) içine düşmekle suçlar; yani gerçek hayatın, kuralları belli olan oyunlar veya steril laboratuvar ortamları gibi modellenebileceği sanılmaktadır. Oysa gerçek dünya, "bilinmeyen bilinmeyenler" ile doludur. Taleb, bu belirsizlikle başa çıkmak için "Halter Stratejisi"ni önerir: Varlıkların büyük kısmını (%85-90) tamamen güvenli limanlarda tutarken, küçük bir kısmını (%10-15) yüksek riskli ama sınırsız getiri potansiyeli olan alanlara yönlendirerek olası "pozitif Siyah Kuğular"dan faydalanmak.
Sonuç olarak Taleb, tahminlerde bulunmak yerine sistemlerin kırılganlığını azaltmayı ve "Antikırılganlık" (Antifragility) kazanmayı savunur. Karar vericilerin sonuçlardan sorumlu tutulması gerektiğini vurgulayan "Sorumluluk Üstlenme" (Skin in the Game) ilkesi, sistemik risklerin önlenmesinde etik bir zorunluluk olarak sunulur.
·
64 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.