Yaban Kazı, Mori Ōgai’nin en sessiz ama en derin romanlarından biridir. İlk bakışta küçük insanların hayatına odaklanan sade bir hikâye gibi görünür; fakat ilerledikçe, bireyin toplum karşısındaki çaresizliğini, bastırılmış arzuların yarattığı iç çatışmaları ve modernleşme sürecindeki Japonya’nın ruhsal sancılarını derinlemesine anlatan bir metne dönüşür. Roman, dramatik olaylarla değil, kaçırılmış ihtimallerle ve söylenememiş cümlelerle ilerler.
Yaban Kazı, O-Tama’nın hayatını belirleyen talihsiz seçimlerle başlar. O-Tama yoksul bir aileden gelir ve babasının borçları yüzünden çaresiz bir duruma düşer. Bu borç yükü onu toplumun gri alanlarına iter. İlk kırılma noktası, onun ilk kocasıdır, adam polistir ama başka şehirde karısı vardır. Yani sahte bir evlilik yapmıştir haberi olmadan. Bu ilk deneyim, onun erkeklere ve hayata karşı güvenini derinden sarsar.
O-Tama’nın hayatındaki asıl dönüm noktası, Suezo ile tanışmasıdır. Suezo, Yaban Kazı’nda parası olan ama toplum içinde saygınlığı olmayan bir tefecidir. Dışarıdan bakıldığında güçlü görünür; çünkü parasıyla insanları kendine bağlayabilir. Ne zarif ne de ahlaklıdır; fakat parası vardır ve bu, dönemin Japon toplumunda büyük bir güçtür. O-Tama’yı metresi yapar, ona bir ev tutar ve maddi güvence sağlar. Ancak bu güvence, O-Tama için özgürlük değil bağımlılık anlamına gelir. Suezo O-Tama'nin güzelligine vurgundur, onun için metresinin evi kendi evinden 'çirkin ve çirkef' karisindan kaçmak için vardır.
O-Tama ise ilk evliliğin vermiş olduğu güçsüzlük ve dedikodulardan dolayı tefeci Suezo ile tanışır. Babasını rahat ettirmek için metresliği kabul eder
Suezo onu bir eve yerleştirir. O-Tama artık maddi sıkıntı çekmez; ancak bu “rahatlık”, özgürlük getirmez. Suezo’nun sağladığı güvenlik, aynı zamanda bir kafestir. O-Tama’nın hayatı Suezo’nun keyfine ve ziyaret saatlerine bağlıdır. Duygusal bir bağdan çok, tek taraflı bir sahiplenme söz konusudur.
Suezo’nun karısı O-Tsune romanda sessiz ama güçlü bir gölgedir. O-Tsune kocasının ihanetine uğradığını bilir. Metres meselesi onun için bir sır değil, sessizce katlanılan bir gerçektir. Ancak bu ihanet, kadının içinde derin bir öz değersizlik duygusu yaratır. Ancak bu kabulleniş bir olgunluk değil, toplum baskısının ve ekonomik bağımlılığın sonucudur. Bu kadın, O-Tama’nın kaderinin bir başka yüzüdür: biri metres olarak görünür biçimde aşağılanırken, diğeri “meşru eş” olarak sessizce yok sayılır.
O-Tsune kocasının kazandığı parayı kendi çocuklarına değil, “pis işi yapan kadına” yani O-Tama’ya harcadığını düşünerek derin bir öfke ve aşağılanma hisseder. Suezo’nun eve para vermemek için sürekli bahaneler ürettiğini, cimriliğini ailesine yöneltirken metresine karşı cömert davrandığını fark eder. Bu durum kadını yalnızca ihanete uğramış değil, aynı zamanda annelik rolünde de değersizleştirilmiş hissettirir.
Onun acısı sadece aldatılmak değildir; çocuklarının hakkının elinden alınmasıdır.
O-Tama, Suezo’nun sağladığı maddi güvenceye rağmen içten içe tükenir. Hayatının başkasının ellerinde olduğunu fark eder. Tam bu sırada Okada ile karşılaşır.
O-Tama ile Okada, O-Tama’nın Suezo tarafından tutulduğu evin bulunduğu semtte tesadüfen tanışırlar. Okada, her gün aynı yoldan geçerken O-Tama’yı pencereden dışarı bakarken görür. Başlangıçta aralarında bir konuşma yoktur; karşılaşmaları bakışlarla olur. O-Tama, Okada’yı uzaktan fark eder, Okada da onun sessiz ve hüzünlü hâlini görür.
Zamanla bu bakışlar alışkanlığa dönüşür. Okada yoldan her geçişinde onu arar, O-Tama da pencerenin kenarında görünür. Aralarında açık bir ilişki ya da konuşma gelişmez; tanışmaları sessizdir, sözsüzdür. Bu karşılaşmalar, O-Tama için bir umut kırıntısı olurken, Okada için geçici ve derinleşmeyen bir ilgiden öteye geçmez. Okada, onun için bir umut ihtimali doğurur; fakat bu ihtimal asla gerçeğe dönüşmez. O-Tama bekler, susar ve hayal kurar. Okada ise bakar ama adım atmaz. Böylece O-Tama’nın hayatı bir kez daha başkalarının kararsızlığı yüzünden yön değiştirir.
İşte romanın en sert eleştirisi burada saklıdır: Mori Ōgai’ye göre bazı trajediler kötü insanların yüzünden değil, iyi ama cesaretsiz insanların suskunluğu yüzünden yaşanır.
Yaban Kazı’nda aşk, kurtarıcı bir duygu değildir. Ne O-Tama’nın özlemi ne Okada’nın ilgisi bir çıkış yolu yaratır. Aşk burada yalnızca fark edilen ama ulaşılamayan bir ihtimal olarak kalır. Mori Ōgai, romantik bir birleşmeyi bilinçli olarak reddeder. Çünkü onun dünyasında toplum, bireyin mutluluğuna izin vermez; özellikle de bu birey bir kadınsa ve sınıfsal olarak aşağıdaysa.
Romanın adı olan “Yaban Kazı”, eserin en güçlü sembollerinden biridir. Yaban kazları gökyüzünde özgürce süzülürken, karakterler yere çakılı kalmıştır. O-Tama, penceresinden dışarı bakar; hayat akıp giderken o yerinde sayar. Kazlar, ulaşılması mümkün olmayan özgürlüğü ve kaçırılmış hayatları simgeler. Bu sembol, roman boyunca sessiz ama sürekli bir sızı gibi hissedilir.
Romanın sonunda Okada, eğitim ve kariyeri için ülke dışına gider. O-Tama’ya hiçbir şey söylemeden, onun hayatına dokunmadan çekip gider. O-Tama ise evinde, pencerenin kenarında durur ve Okada’nın yolunu gözler. Onun geleceğini bilmez, hatta gelmeyeceğini hisseder; ama yine de bakar. Dışarıda hayat akarken, O-Tama içeride kalır. Okada gider, O-Tama bekler.
Roman bu şekilde kapanır; bir birleşme, bir kurtuluş ya da bir hesaplaşma olmadan. Çünkü Yaban Kazı, mutlu sonların değil, kaçırılmış anların romanıdır. Mori Ōgai, O-Tama’nın pencerede bekleyişiyle okura şunu bırakır: Hayatta en acı şey, kaybetmek değil; hiç gerçekten sahip olamamaktır.
·
54 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.