Kovada bulut!
Havada Bulut, ilk kez 1946 yılında Büyük Doğu Dergisi’nde roman olarak bölüm bölüm yayımlanır. İlginçtir ki Sait Faik, kitabın adını önce “Kovada Bulut” olarak düşünür. Ancak yayınevi sahibi “Havada Bulut” adını önerir. Bir başka söylentiye göre ise kitap, bir yanlışlık sonucu bu adla yayımlanmıştır.
Her ne kadar Havada Bulut kulağa hoş gelen, hayal gücünü çağıran bir isim olsa da, benim gönlüm hâlâ Kovada Bulut’tan yanadır. Çünkü havada bulut görmek şaşırtıcı değildir; oysa kovada bir bulut, merak uyandırır. İçinde özlem, tutku, sevinç ve bana göre mutlu bir çığlık barındırır. Aynı anda hem sevinci hem burukluğu yaşatan, tutulmak istenip tutulamayan bir duygudur bu. Tıpkı evine kovayla bulut götürmeye çalışan bir kız çocuğunun hissettikleri gibi… Saf, masum ve umut dolu.
Bu hikâye kitabı, 1951 yılında Varlık Yayınları tarafından kitap olarak yayımlanır. Aynı zamanda Sait Faik’in ölmeden önce yayımlanan son öykü kitabıdır. Bu öyküleri yazdığı dönemde yazar ağır siroz hastasıdır. Belki de bu nedenle, insanlarla birlikte olma ihtiyacı, insan sıcaklığına ve sevgiye duyduğu özlem bu kitapta daha yoğun hissedilir. Özellikle Köpekli Adam anlatılarında ve sevdiği kızın mahallesi olan “Yorgiyanın Mahallesi”ni anlatırken bu duyguyu okura derinlemesine geçirir.
Havada Bulut’un önemli özelliklerinden biri de romanvari yapısıdır. Okur isterse öyküleri tek tek okuyabilir, isterse bir bütün hâlinde… Ancak bir bütün olarak okunduğunda kitap gerçek anlamda tadını bulur. Çünkü öyküler birbirini tamamlar; parçalar birleştiğinde esas anlam ortaya çıkar. Bu yazım tekniği yazarı sınırlamaz, aksine ona daha geniş bir anlatım alanı açar. Roman disiplininin katı kuralları da, klasik öykü kalıpları da burada yoktur. Bu özgürlük, Sait Faik’in ruh hâline son derece yakışır.
Bu kitapta
Hikâye + Deneme + Gözlem + İç konuşma,
Kurmaca + yazarın doğrudan söylemleri
birbirine karışır. Klasik anlamda giriş–gelişme–sonuç yoktur. Olaydan çok duygu vardır. Bu yönüyle eser, modern öykünün çok güçlü ve yerinde bir örneğidir. Sait Faik, anlatının bir yerinde isterse bu öyküleri romana dönüştürebileceğini söyler; fakat onun tercihi hayatın kendisi gibidir: Bitmeyen, anlık yaşanan, gelip geçen duygular… Çünkü hayat romanlar gibi net bir sona sahip değildir.
Sait Faik’in merkezinde sıradan insanlar vardır: Emekçiler, balıkçılar, ezilenler, çocuklar, kadınlar… Özellikle cinsiyetleri üzerinden alınıp satılan kadınlar, ağır yaşam koşullarıyla var olmaya çalışan insanlar… Büyük olaylar, büyük kahramanlar ilgisini çekmez. Onun dünyasında özlem vardır, umut vardır, aşk ve sevilme isteği vardır.
Kitap, köpeğiyle konuşan bir adamın yazdığı öyküyle başlar. Bu adamın köpeğiyle konuştuğunu söyleyen kişi ise mahallenin postacısıdır. Postacı, duyduğu iki kelimeden yüz kelimelik dedikodu üretebilecek kadar yeteneklidir. Köpeğiyle konuşan adam ise insanlarla konuşmak istediği hâlde bunu başaramadığı için köpeğiyle sohbet eder. Yazarın bu karakteri anlatış biçimi, okurda onun bir yansıması olduğu izlenimini bırakır.
Sait Faik bu öykülerde bilinçli belirsizlikler yaratır. Bu belirsizlikler okuru kafa karışıklığına değil, düşünmeye davet eder. Net olmayan ayrıntıları okur tamamlar; boşlukları hayaliyle doldurur. Okur, farkında olmadan yazarla birlikte yürümeye, onun yalnızlığını, insan özlemini ve duygularını paylaşmaya başlar. Bu yüzden öykülere giren okurun çıkması zordur.
Yazarla birlikte mahalleleri, kasabaları, farklı mekânları gezmek son derece keyiflidir. Bu mekânlar içinde beni en çok etkileyen yer “Karidesçinin Evi” oldu. Okur, bu evde yazarla birlikte misafir gibidir. Sıcak, samimi, içten bir ortam… Karidesçi, iki odalı evinin bir odasında misafirlerini ağırlar. Yazar oraya eli kolu dolu gelir, çocuklar koşar, mangal yakılır, gramofon çalar. İnsan ister istemez kıskanıyor. Keşke bugün de böyle samimi mekânlar, böyle sıcak ilişkiler olsaydı.
Bir başka öyküde köpekle konuşan adam, sevdiği kızın mahallesini gezer. Bu mahallede farklı milletlerden, dinlerden ve mesleklerden insanlar bir aradadır. Bu çeşitlilik, rengârenk bir hayatın varlığını gösterir. Yazar, bu mahallede genel evlerle evlerin yan yana oluşunu ve kadınların alınıp satıldığı düzeni eleştirmekten geri durmaz.
“Ay Işığı” adlı öyküde, iş arayan yazara başyazarın sorduğu soru çarpıcıdır:
“Nasıl bir dünya arzuluyorsunuz?”
Bu soru üzerinden Sait Faik, kitabın belki de en açık mesajını verir: Haksızlıkların olmadığı, insanların doyduğu, çalışabildiği, kimsenin sömürülmediği bir dünya özlemi…
“Korkunç Bir Pastane” adlı öyküde ise hayat kadınlarıyla kabadayıların uğradığı bir pastane anlatılır. Çoğu zaman çay bile içmeden kalkıp giden bu insanlar, hayatın sert ve itici yüzünü temsil eder. Bu anlatım ne kadar rahatsız edici olsa da, gerçeğin kendisidir.
Sevdiği kızın mahallesini anlatırken yazarın aslında büyük bir aile ve insan özlemi taşıdığı hissedilir. Havada Bulut, insanları olduğu gibi kabul eden bir kitaptır. Kimseyi düzeltmeye çalışmaz, yargılamaz. Anlamak ister. Çünkü herkes acısıyla, yanlışıyla, doğrularıyla kendi hayatını yaşar.
Kitabın “Sonu” adlı öyküsünde, iki işçi çocuğunun yemek yiyişi şöyle anlatılır:
“Öteki masada iki işçi çocuk ne güzel yemek yiyorlardı… Ne güzeldi esmer yüzleri. Belki masallarda bu kadar güzel yüzlü insanlar yoktur.”
İşte Sait Faik’in çocukları, onun insanları ve sımsıcak yüreği tam da buradadır.
Sonuç olarak Havada Bulut, elle tutulmayan ama kalpte iz bırakan bir kitaptır. Ne zaman görünür, ne zaman kaybolur bilinmez; ama insanda bıraktığı iz derindir. Onun tek amacı insanı anlamaktır.
Yargılamadan, kalıplara sokmadan…
İnsanları tanımalı, anlamaya çalışmalıyız…
··
308 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.