Nasıl başlasam acaba, bilemedim. Çünkü Jane Eyre’i çoğu yazılan incelemeler gibi sadece bir kadının başkaldırısı olarak ele almak, bence esere biraz haksızlık etmek olur. Evet, hiç şüphesiz Jane Eyre kadınların bir başkaldırı manifestosudur. Bu zaten dağın görünen ve açık olan kısmı. Fakat ben bir de dağın görünmeyen, daha farklı kısımlarından bahsetmek isterim.
Öncelikle bu eserin dört kısımdan oluşan bir haritası olduğunu söylemek isterim. İlk kısım, Jane Eyre’nin 10 yaşındaki küçük bir kız olarak kendisine yapılan haksızlıklara ve kötülüklere karşı ilk başkaldırı denemesinin yaşandığı kısımdır.
İkinci kısım ise bu başkaldırı ile Jane Eyre’nin bir yatılı okulda gelişim göstermesi, kültürlenmesi, bilgilenmesi ve manevi olarak güçlenmesinin yaşandığı kısımdır.
Üçüncü kısım ise Jane Eyre’nin bir malikanede mürebbiye olarak aşk yaşayacağı kısımdır.
Bu kısımda biraz duralım; Jane Eyre’nin aşk kısmına odaklanmak istiyorum. Şimdi çoğu okur bu kitabı okuduğunda, mürebbiye Jane Eyre ile efendisi Edward Fairfax Rochester’ın aşkını imkânsıza yakın, sadece romanlarda yaşanacak bir aşk olarak görecektir. Fakat günümüzde bilimin nasıl geliştiğinin az çok herkes farkındadır.
Şimdi konunun bilim ile ne alakası var diyen kişiler olacak. Ancak bilimin geldiği nokta itibarıyla Jane Eyre ile Edward Fairfax Rochester’ın aşkını bilimsel olarak açıklayabileceğimi düşünüyorum. Bu biraz kulağa deli saçması gelebilir, hatta belki şu an öyle bile olabilir. Ancak Jane Eyre ile Edward Fairfax Rochester aşkının kuantum dolanıklığına benzerliğini görünce belki siz de biraz şaşırabilirsiniz.
Şimdi yazacaklarıma inceleme denir mi bilmem ama ben sadece bir karşılaştırma yapacağım, sonra tekrar kitabın içeriğine biraz göz atacağız. Neyse, şimdi Jane Eyre’nin aşkını kuantum dolanıklığı ile karşılaştırıp belki de bilimsel olarak kanıtlayacağız.
Kuantum dolanıklıkta iki parçacık bir kez etkileşime girdi mi (tıpkı Jane Eyre ve Edward Fairfax Rochester’ın etkileşime girdiği gibi), aralarındaki mesafe anlamını yitirir. Biri değiştiğinde diğeri anında tepki verir. Arada bir sinyal yoktur, bir haberleşme yoktur; sistem tek bir bütün gibi davranır. Fizik buna “yerel olmayan bağ” der. Kuantum fiziği bize şunu öğretir: Evrenin en derin bağları, açıklanabilir olanlar değil; inkâr edilemeyenlerdir.
Şimdi bir de insan tarafına bakalım. İnsan yalnızca etten ve kemikten ibaret değildir; hafıza, bilinç, duygu, travma ve beklentilerden oluşan karmaşık bir sistemdir. Tıpkı yukardaki atom parçacıklarının yaptığı hareketler gibidir. Bazı insanlar vardır, onlarla karşılaştığın an bir tanıdıklık hissi doğar. Mantık geriden gelir, beden önden konuşur. Zaman daralır, cümleler yarım kalır ama anlam eksilmez. Sessizlik bile tercüme istemez.
İşte tam bu noktada kuantum fiziğindeki dolanıklık benzetmesi devreye girer. İki insan, bilinç düzeyinde değil, daha derinde; duygusal ve varoluşsal bir eşikte temas etmiştir. Bu temas gerçekleştiğinde mesafe artık fiziksel bir detaydan ibarettir. Biri değiştiğinde diğeri bunu sezgisel olarak hisseder; tıpkı kuantum dolanıklığındaki iki parçacık gibi. Arada açıklama yoktur, gerek de yoktur. İlişki, iki ayrı varlık gibi değil, tek bir anlam alanı gibi davranır.
Bu yüzden bazı bağlar mantıkla kurulmaz; sadece hatırlanır. İşte bilimin aşkın üzerindeki rolü. Yani bu eseri sadece bir başkaldırı romanı diye okuyup geçmek, bana göre yüzeysel kalacaktı.
Gelelim dört kısımlık haritamızın sonuncusu olan dördüncü kısma. Bu kısım, yine bir başka özgürlük başkaldırısı ile Jane Eyre’nin mürebbiye olarak çalıştığı malikaneden ayrılışını ve ıssız bir vadide bir kır evine düşüşünü konu alır. Bu kısım üzerinde de biraz durmak isterim.
Jane Eyre bu kır evinde St. John isimli çok genç bir papaz ile tanışır. Ben fazla uzatmamak adına sadece bu genç papaz ile ilgili bir benzetme yapıp konuyu kapatacağım. St. John çok dindar birisidir; koyu bir Katoliktir. Hedefi ve bir misyonu vardır. Bu hedef ise cennette Hz. İsa’nın yanında yer alabilmektir.
St. John katı, soğuk, idealist, mükemmeliyetçi ve yeri geldiğinde hedefleri için, yani yapılacak iyilikler adına acımasız olabilecek bir dindardır. Bu yüzden onu Dostoyevski’nin Suç ve Ceza’sındaki Raskolnikov’a benzetirim. Fakat Raskolnikov’un dindar hâli; tam bir Katolik versiyonu diyebilirim.
Raskolnikov ne kadar tartışıldıysa, bence St. John da o kadar tartışılmalıdır. Tamam, iki zıt karakter ama bir noktada birleşen yanları var. Neyse, haritamızın son kısmı da burada bitiyor.
Şimdi biraz da karakter derinliği olarak Jane Eyre ve Edward Fairfax Rochester hakkında yazmak istiyorum. Jane Eyre, yatılı okulda aldığı eğitimle birlikte dindar bir kız olup, o da tıpkı St. John gibi katı prensiplere sahiptir. Ancak küçüklüğünden beri kendi özgürlüğü konusunda da hassas bir kızdır.
Edward Fairfax Rochester ise küçüklüğünden beri kaderin ona yaşattığı büyük acıların altında kalmış, bu acılara sebep olarak Tanrı’ya olan ilgisini kaybetmiş ve Jane Eyre'nin aksine dinine bağlı biri olmaktan çıkmıştır. Aslında burada çelişkili bir durum vardır. Edward Fairfax Rochester kötü biri olduğu için Tanrı’dan uzak değildir. Sadece kaderinin ona yaşattığı zorluklar yüzünden katı dindarlara göre kötü biri olurken, daha esnek inançlılara göre ise iyi biridir.
O kadar iyidir ki bu iyilik ve fedakârlık, onu Jane Eyre’nin gözünde aynı zamanda katı din kurallarına göre Tanrı’dan uzaklaşmış gibi gösterir. Fakat Jane Eyre ile aşkı, onu tekrar Tanrı’ya yaklaştırmıştır. Jane Eyre ile aşkını yukarıda yazmıştık. Jane Eyre onun için bir aydınlanma olup, adeta geçmişte kaderinin ona yaşattığı acıların kefareti olarak görülse herhâlde abartmış olmayız.
Eserin en sevdiğim karakteri ise Edward Fairfax Rochester oldu. Bu eser bir kadının başkaldırısını konu alırken, aynı zamanda bir adamın, yani Edward Fairfax Rochester’ın iyiliği yüzünden kader tarafından çıkmaza sokulan hayatının, kötü gibi görünmesine sebep olan bir adamın acısını da konu alır.
Çok beğendiğim bir kitap oldu. Mutlaka okumanızı öneririm; zaten klasik bir başyapıt. Okuyacaklara şimdiden keyifli okumalar.
·
310 Gösterim
2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
Ablacım, bu ne yaratıcılık! :)
Jane Eyre'e böyle bakılır mıymış, aklıma hiç gelmezdi. Jane Eyre'i hep duygusal okumuştum, sen onu bilimsel ve felsefi bir boyuta da taşımışsın. Kuantum benzetmesi çok çarpıcı geldi bana... Hem bilimsel hem duygusal hem de edebi bir bakış... Harika harmanlamışsın. Özellikle "Bazı bağlar mantıkla kurulmaz, sadece hatırlanır" cümlen mükemmeldi. Çok keyifle okudum, tebrik ederim 👏🏻👌🏻
sh
Gönderi Sahibi
Çok teşekkürler. Bayadır aklımdaydı bu benzerlik. jane eyre okurken tam oturdu birbirine. Albert Einstein'ın da dediği gibi fizikte ne kadar ilerlersek metafiziği de o kadar çabuk anlarız.