1984: KARANLIK BİR DÜNYA
Kitap konusu itibariyle 1984 yılında Okyanusya'da geçen totaliter bir rejim olan İngiliz Sosyalizm'inin geçerli olduğu bir distopyayı anlatıyor. Biz olayları Okyanusya'da bir vatandaş olan Winston Smith'in bakış açısıyla yaşıyoruz. Yazarın kurduğu bu distopya karanlık, detaylı ve oldukça derin. 1984, bu distopyayı oluşturan yapıyı başarılı şekilde kurmuş. Ben de bu yazıda bu yapıyı elimden geldiğince inceleyeceğim.
Partinin başında Büyük Birader var. Büyük Birader'in yüzü her yerde ve seni izlediğini söylüyor. İlk olarak Büyük Birader ya gerçekten var ya yok. Bence olmaması daha mantıklı. Büyük Birader büyük bir gizem. Kimse nerede ne yaptığını bilmiyor ama herkes ondan korkuyor. Bu korku insanları kontrol altında tutan faktörlerden. İnsanlarda korku yaratmak için de gizemli kalması önemli. Ve her yerde izleniyoruz. Kameralar, mikrofonlar var. Sana partinin sözünü dinlemen için baskı uyguluyor. Bu yüzden hiçbir zaman özgür hissedemiyorsun. Sürekli senin izlenmen ne kadar düşük bir olasılık olsa da bunun ihtimali ve karşılaşacağın sonuçlar seni perçinliyor. Bu yüzden hiç rahat değilsin ve hep tetiktesin. Ve kameralara yakalanmasan bile arkadaşın, veya ailenden biri bile parti ilkelerine karşı olduğunu anlarsa seni ispiyonlayabilir. Dolayısıyla kime güvenebileceğine asla emin olamazsın. Nitekim kitapta da Bay Parsons kızı tarafından ispiyonlanıyor ve bunu sorun etmiyor. Peki böyle bir sistem nasıl ayakta kalıyor?
YENİSÖYLEM: Yenisöylem partinin projesi. Halkın kullanacağı yeni bir dil olarak hazırlanıyor. İçerik olarak sürekli güncelleniyor ve kelimeler azaltılıyor. Partiye itaate yönelik bir dil oluşturuyorlar. Bununla birlikte insanların düşünmesinin önüne geçmek istiyorlar. İnsanlar düşünmek istediğinde bile düşünemeyecek çünkü öyle bir kelimeden haberleri olmayacak. Bununla dilin düşünce üzerindeki önemi vurgulanmış oluyor.
TARİH MANİPÜLASYONU: Tarih düzenli olarak değiştiriliyor. Gerçeğin ne olduğu veya senin ne hatırladığının hiçbir önemi yok. Gerçek parti ne derse o. Kitapta bu 2+2=5 metaforuyla veriliyor. Bununla birlikte parti kendiyle hiç çelişmemiş oluyor. Eğer bir şey diyip tersini yaptıysa sonrasında dediklerini değiştiriyor. Ve aslında hiç öyle bir şey dememiş, hep haklıymış ve öngörülüymüş gibi gözüküyor. Bu sizin algınızı da zamanla yıkmakla birlikte partiyi de güçlendiriyor.
NEFRET: Parti insanları nefrete sürüklüyor. Her gün iki dakika nefretlerini kusmak zorundalar. Bunu halk düşmanı Goldstein'e karşı yapıyorlar. Burada biraz Goldstein'den de bahsetmeliyim. Goldstein büyük ihtimalle gerçekte olmayan ve partinin kullandığı bir figür, aynı Büyük Birader gibi. Böyle bir figürün birçok faydası var. İlki nefret gibi duyguların tetiklenmesini sağlıyor. Ayrıca Winston gibi sorgulamaya başlayan insanlar için başvurdukları yol. Böylece düşünce polisi tarafından yakalanmaları amaçlanıyor. Goldstein'in kitabı da bu mantıkta parti tarafından yazılmış oluyor. Asıl konuya dönünce, her gün iki dakikanın haricinde her yıl bir de nefret haftası var. Bir hafta boyunca halk birlikte nefretini kusuyor yine. Bu nefret zamanlarında Goldstein'e nefret kusulurken bir yandan da Büyük Birader'e sevgilerini sunuyorlar. Bu kolektif bir şekilde yapıldığı için aslında parti destekçisi olmayanlar bile kendilerini bu eylemi yaparken buluyor.
ÇİFTDÜŞÜN: Partinin çelişkileri ortadan kaldırmak için bulduğu yöntem. Halkın çelişkili iki düşünceye inanması ama bunun farkında olmamasına deniyor. "Savaş barıştır, özgürlük köleliktir, cahillik güçtür" sözü çiftdüşünün ürünü.
WINSTON VE JULIA:
Julia ve Winston'ın ilişkisi, Winston için aşktan çok sisteme karşı bir direniş gibi. Julia onun için partiye karşı direnişin bir sembolü. Kitapta da yazar şöyle bahsediyor:
"Eskiden bir erkek bir kızın bedenine bakınca safça baştan çıkardı, diye geçirdi aklından. Oysa artık katıksız aşk ya da katıksız şehvet diye bir şey kalmamıştı. Her şeye korku ve nefret karıştığı için, artık hiçbir duygu katıksız değildi. Sevişmeleri bir savaş, doyumun doruğuna varışları bir zafer olmuştu sanki. Parti'ye indirilmiş bir darbeden farksızdı. Siyasal bir eylemdi."
Böyle düşünmesinin sebebi artık insanların bağ kurması ve sevişmesi hoş görülmüyor. Proleterler arasında fuhuş yapılıyor ama parti tarafından bilerek göz ardı ediliyor. Sevişirken zevk alamazsın. Çocuk yapacaksan parti için faydalı olmasıyla çocuk yapmana izin var.
Winston'ın vücudundaki çıban da aslında bu baskıcı rejimin metaforu olarak verilmiş. Çıban onu sürekli rahatsız ediyor ve kaşıyor. Kaşıyınca canı acıyor. Winston'ın düşünmesi de aynı mantık. Kendi, partinin anlattığından farklı gerçekler hatırlıyor ama düşünmeye devam ederse canı yanacak. Ondan beklenen ise onun yokmuş gibi davranması. Ancak bunu yapmak da oldukça rahatsız edici, aynı vücudundaki çıban gibi.
Son olarak Winston için ölümden beter olan bir şey var. Winston kitapta "Onlardan nefret ederek ölmek, özgürlük buna denirdi işte." diye bahsediyor. Ölüm onu korkutmuyor. Onu aslında mağlup ettiren 2 şey var. Biri Julia'ya finalde ihanet etmesi ve kendini kurtarması. İkincisi ise artık özgürlüğünü yitirerek Büyük Birader'i sevmeye başlaması.
·
29 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.