Gospodinov, Bahçıvan ve Ölüm’de kaçınılmaz sonun etrafında dolanan küçük anların içine davet ediyor bizi. Roman, babasının hastalık süreci ve ölümü çevresinde şekillense de esasen ölümün kendisinden çok, ölümle birlikte yaşayanların zamanı nasıl deneyimlediği üzerine yazılmış gibi.
Anılar, kısa düşünce parçaları, çocukluk sahneleri ve bahçeye dair gözlemler arasında gidip gelen parçalı yapı, romanın hem en güçlü hem de en tartışmalı yönlerinden biri. Parçalı yapı, bazı okurlar için derinlikli; bazıları için ise dağınık ve kopuk hissedilebilir. Ben Gospodinov’un günlüğü elimdeymişcsine bir hisle okudum açıkçası. Aslında "dağınık" görünen o yapı, insan zihninin ve yas sürecinin en doğal yanı bence. Yas tutarken beyin kronolojik bir takvimle çalışmıyor; bir koku, bir ışık süzülmesi veya bahçedeki bir budama makası bizi 20 yıl öncesine fırlatabiliyor. Gospodinov da kronolojik bir anlatıyı reddederek bize şunu hatırlatıyor: “Yas tutan bir zihin, zamanlar arasında sıçrayan bir göçebedir.” Bu kopuk hissettiren geçişler aslında hayatın en çıplak ve gerçekçi hali; hiç aklımızda yokken çocukluğumuzdan bir anının bugüne sızması gibi.
Ayrıca Gospodinov’un dili bilinçli bir sadelik taşıyor. Kısa, kırık dökük cümleler, büyük laflardan kaçınarak ölümün ağırlığını sessizce hissettirmek için yapılmış estetik bir tercih. İşte bu estetik tercih çoğu kişinin hoşuna giderken birçoğunun kitabı beğenmemesine neden olmuş bence. Bence acıyı dramatize etmeden ve romantikleştirmeden anlatmanın harika bir yolu.
Gospodinov’un en güçlü hamlesi ise, ölümü doğal bir süreç olarak konumlandırmasında yatıyor. Bahçe; büyümenin, çürümenin, beklemenin aynı anda var olabildiği bir mekan. Bu da ölümün doğallığını sade ama etkili biçimde yansıtan bir metafor.
Romanın merkezinde ölümden çok zaman var. Zaman doğrusal değil, katmanlı bir yapıda; geçmiş, şimdi ve gelecek iç içe geçmiş durumda. Yazarın çocukluk anısıyla, babasının son günleri aynı paragrafta buluşabiliyor. Bu yaklaşım, benim için güzel “ölüm bir an değil, bütün hayatın içinden geçerek gelir. ” fikrini güçlendiriyor. Buna karşın, olay örgüsünün neredeyse yok denecek kadar az olması belki okuru rahatsız edebilir ama doğru perspektifle bakmak gerektiğini düşünüyorum. Böyle bir kitap da olay örgüsü aramak, bir şiir kitabına "neden karakter gelişimi yok" demek gibi. Yine de klasik roman okuyucusu için eleştirilebilir olmasını anlıyorum.
Bu kitap, yazarın diğer eserlerine kıyasla daha içe dönük ve daha kişisel. Yazarın yasına ortak olmak kıymetli, ancak metnin sunduğu duygusal yoğunluk her okurda aynı yankıyı bulmayabilir. Sonuçta bir kitabın değeri sadece yazarın ne anlattığıyla değil, okurun o konuya hangi bagajla geldiğiyle de belirleniyor. Teknik olarak beğendiğim, ancak belki de bu sarsıntıyı henüz bizzat deneyimlememiş olmamdan dolayı metnin kalbine girmeme engel olan bir eserdi; kederi hissetmek yerine sadece ona dışarıdan, saygılı bir mesafeyle bakmakla yetindim.
·
31 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.