karamazov1000Kitap
“Karamazovluk” şehvetin, kavganın ve sınır tanımazlığın adıdır.
Dostoyevski’nin deyimiyle bu,
“Her şeye dayanabilen bir güçtür: Karamazov gücü, Karamazov alçaklığının gücü.”
Sefahat çamuruna batıp ruhu boğmak, her şeyi mubah görmek, ahlaki sınırları hiçe saymak…
İşte Karamazov’vari yaşamak tam olarak bu.
Karamazov Kardeşler, bir baba ve üç oğul arasındaki olaylar üzerinden insanın karanlık ve aydınlık yanlarını ve aile ilişkilerini aynı anda sorgulayan dev bir romandır. Baba Fyodor Pavloviç Karamazov, sefahati, açgözlülüğü ve ahlaki çürümüşlüğüyle olayların merkezindedir. Oğulları Dimitri (Mitya), İvan ve Alyoşa ise onun mirasını farklı biçimlerde taşırlar. Dimitri ilk eşten, İvan ve Alyoşa ikinci eşten doğmuştur.
Romanda bir yerde Karamazovluk şöyle özetlenir:
“Şehvet düşkünü, akıldan sakat insanlar.”
Kitabın en çarpıcı, en sarsıcı bölümü kuşkusuz Büyük Engizisyoncu’dur.
Bu bölümde din, vicdan, merhamet, özgürlük, iyilik ve kötülük kavramları ele alınır. Dostoyevski burada bizleri yalnızca düşünmeye değil sanki kendimizle yüzleşmeye zorluyor.
İvan’ın sorgulamaları; Tanrı–insan–özgürlük–şeytan ekseninde ilerler. Ona göre insanı bu kadar özgür kılmak, aslında ona kaldıramayacağı bir yük yüklemektir. İnsan özgürlüğü hak etmez; din, insanları özgürleştirdikçe kendi sonunu hazırlar.
Yine benzer biçimde, Starets Zosima’nın cesedinin çürümesi bölümü de kutsallık beklentisi ile insan gerçekliği arasındaki çatışma, mucize ve iman kavramlarını derinden sorgulaması son derece etkileyiciydi.
Dostoyevski, dini çıkarları için kullananları, yanlış yorumlayanları, dönemin kiliselerini ve rahiplerini acımasızca eleştirir. İnananı da inanmayanı da ayırmaksızın herkesi kendi çelişkileriyle baş başa bırakır.
Bana göre bu tartışmaların en derin ve en etkileyici biçimde yapıldığı eserdir.
Tolstoy da bu temalara sıkça değiniyor ancak onun bir noktada tartışmadan geri çekildiği hissedilir. Dostoyevski ise kaçmaz. Bir sonuca varmaz, hüküm vermez. Tüm eleştirileri yan yana koyar, paradoksu kurar ve kararı biz okurların vicdanına bırakır.
Bunu Dostoyevski’den daha iyi yapan bence yoktur.
Kitapta dikkatimi çeken en önemli nokta şuydu: Dostoyevski Karamazovları tek tek değil, bir bütün olarak insanı anlatmak için kurgulamış gibi geldi. İvan: Akıl ve sorgulama, Alyoşa: Vicdan ve merhamet, Dimitri (Mitya): Şehvet ve nefs.
İnsan zaman zaman sorgular, zaman zaman vicdani muhasebe yapar, zaman zaman da nefsine yenilir. Dostoyevski bu üç temel yönü üç ayrı karakterde somutlaştırmış, Bu üç kardeş aslında tek bir insanın farklı yüzleri gibi. Çünkü insan bazen İvan kadar sorgulayıcı, bazen Alyoşa kadar merhametli, bazen de Dimitri kadar nefsi hareket edendir.
Bir başka düşüncem de şuydu.Acaba Dimitri Dostoyevski’nin toyluğunu, İvan gençliğindeki Tanrı arayışını ve kültürlü isyanını, Alyoşa ise olgunluk dönemindeki tanrıya olan inançlı hali ve huzur arayışını mı temsil ediyor olabilir mi? Cevabı hangisi bilemedim. Romandaki karakterler, fikirler ve çatışmalara aslında yazarın önceki eserlerinden çok aşinayız . Ancak bu romanda hepsi olgunlaşmış, derlenmiş ve ustalık eseri haline getirilmiş gibi geldi bana.
Kitaba yöneltebileceğim tek eleştiri şu;
Alyoşa romanın baş karakteri olacakken vazgeçilmiş gibi. Onu tam anlamıyla tanıyamadan roman sona ermiş gibi. Giriş ve gelişme var ama sonuç yok gibi. Alyoşa’nın hikâyesi yarım kalmış hissi verdi.
Bu yüzden kitabı bitirdiğimde, gerçekten bitirmişim gibi hissetmedim.
Felsefi bir romandan tabiki klasik anlamda vurucu bir son beklemiyordum ama bu eksiklik romanın bilinçli yazılmış bir sonu mu yoksa sadece bende mi bu hissiyadı uyandırdı bilmiyorum. Ama Dostoyevski için Alyoşanın çok kıymetli, zarif, narin ve bir kitap karakterinden çok daha fazlası olduğunu biliyorum
Kitap için yazılacak, konuşulacak çok şey var. Ama benim favori Dostoyevski kitabım Ecinniler. Karamazovlar beklentimi karşıladı ama Ecinnilerin verdiği keyif daha farklıydı. Kısacası okuyun arkadaşlar. Karamazov’larla tanışın.
·
60 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.