Spoiler içerir.Edebiyat
1)Tesadüf Eseri
Kitabın ismine odaklanarak ve açıkçası Hebbel hakkında çok bilgim olmadan okumaya başladım. İsmin benzeştirme amacı taşıdığı ve asli hikayenin etrafında kurulu bir felsefi alegori olduğunu, hikayenin 19.yy Almanya'sında geçtiğini ve son dönem okuma örüntümün tam ortasında konumlandığını başlar başlamaz anladım. Ve merakım, bu şaşkınlıkla kamçılandı. Tefekkür dünyamda çok anlamlı izler bırakan sürpriz bir okuma oldu.
2) Maria Magdalena, Meryem Ana, Marangoz İsa
Maria Magdalena, bilindiği gibi Hristiyanlık tarihinde tartışmalı bir figürdür. Konumu, İsa'nın seçkin kadın havarisi ve onun dirilişine tanık olan ilk kişi olmak ile dönemin yollu fahişelerinden biri olmak arasında iki kutuptaki zıtlıkla tartışma konusu olmuştur. İkinci tür yakıştırma skolastiğin ilk dönem kilise babaları zamanında olmuş, zaman içinde ilk tür yakıştırmaya doğru değişmiştir. Hebbel, hikayesini bu zeminde oluşturur; 19.yy'ın Protestan Almanya'sında, değişen mezhepsel dünyanın, değişen sosyal, politik ve ekonomik dünyanın bağrında. Tıpkı İsa'dan sonra olduğu gibi Luther'den sonra, kadın(Klara) eril dünyanın kategorik bir tartışma unsuru olarak gündemdedir.
İkinci olarak Klara ve gayrı meşru çocuk meselesi, hikayeyi Ana Meryem'e doğru genişletir. Hebbel, Klara'yı karnında gayrı meşru çocukla intihar ettirerek konuyu dinsel metaforlar aracılığıyla derin felsefi tartışmaları yapabileceği bir boyuta taşır. Ve diğer karakterlerin izlek içindeki özgünlükleri aracılığıyla capcanlı bir ilişkisellik analizine imkan sağlar. Örneğin aile'nin erkeklerinin mesleklerinin marangozluk olması, pragmatizmin aşırı ucunda konumlanan Leonhard'ın ve sorumsuz eylemleriyle Karl'ın eylemlerinin kutsiyetin kalesi kabul edilen aileyi parçalaması, Klara'nın mazi ile gelecek arasında sosyal dünya tarafindan dışardan, karnındaki çocukla içerden boğucu bir baskıya maruz kalması, rasyonel kurumlar olan yönetim ve hukuk mekanizmalarının tüm bu irrasyonel dünya ilişkilerine çare olmak bir yana onlardaki çelişkileri derinleştirmesi, eseri nerden bakılsa bir sorular yumağına ve başarılı bir trajedi drama karışımına çevirir.
Karakterler şu şekildedir:
→Anton Usta: Marangoz, Sabit fikirli, uç düzeyde normatif ve geleneksel, Threse'in kocası, Karl ve Klara'nın babası.
→Threse: Ev Hanımı, sindirilmiş kadın ve özverili anne figürü. Anton'un karısı, Karl ve Klara'nın annesi.
→Karl: Marangoz, babayla uyumsuz bir yaşam vizyonunun gerilimini yaşar. Zenginleşme ve bağımsızlaşma eğilimiyle hareket eder, borçlanır, davranışları hem ailevi hem toplumsal tartışmaların merkezindedir. Bu hırsı ve tutarsızlıkları nedeniyle hırsızlık iftirasının sanığı olur, annesi bu nedenle ölür.
→Klara: Leonhard ile nişanlanma eşiğinde, aile, toplum ve duygusal çelişkilerin geriliminde çaresiz yaşayan genç kız.
→Leonhard: Yazarken yazanı ürkütecek bir karakter. John Webster'in Ak Şeytan eserindeki karakterlere yaklaşan kötülüğü ve kural/norm/duygu/empati tanımayan çıkarcılığıyla hikayedeki ahlaki sorgulamaların katalizörü işlevi görür. Onun için bir hareket, bir tanışma, bir kopuş, bir birliktelik merdiven etkisi yaratmadığı sürece felakettir. Bu anlayışla, karnında çocuğuyla intihar edeceğini bildiren Klara'yı adeta sevinçle karşılar. Her eylemi birinin felaketi olma potansiyeli taşır.
→Noter Yazmanı: Klara'nın çocukluktan yetişkinliğe eğilimli olduğu asıl kişi. Eğitim ve meslek nedeniyle uzaklaşınca Klara'yla ilişkilerine dair umutların çift taraflı olarak yitmesine neden olur. Geri dönmek istediğinde hikaye climax noktasındadır. Ve trajedi örüntüsüne dahil olmaktan başka çare kalmaz.
3) İzlek
Hikaye, oğlu Karl'ın hırsızlıkla suçlanmasını takiben annenin aniden ölümüyle hareketlenir. Leonhard yaygınlaşmasını bizzat sağladığı bu iftirayla Klara'yla evlilik planından cayar. Baba Anton Usta iptal olan bu planı takiben Klara'ya kendini onur adına öldürmeye teşvik eder —aksi takdirde oğlunun hırsızlığı ve kızının "namussuzluğu" kendisini öldürecektir—. Oğul aklanır, eve döner, ama babayla kalmamaya, narangozluğu bırakmaya ve denizlere açılmaya karar vermiş olarak. Leonhard hamile Klara'yı kabul etmez. Noter yazmanı(eski sevgili) düello'da Leonhard'ı öldürür. Klara karnında çocukla intihar eder. Noter yazmanı düellodan aldığı yarayla ölür. Geriye marangoz baba ve dünyayı eve tercih eden eski marangoz, yeni denizci oğul kalır.
Yeni dünyada eski hikayeler allak bullak olmuştur. Meryem'ler İsa'ya dönüşmüş, Baba Tanrı'lar baba şeytan olmuş, marangoz İsa'lar roma lejyonlarının konumuma geçmiştir.
Ama sorular aynı kalır. Hebbel'in meramı İsa'nınkiyle aynıdır. İyi ve kötünün, zalim ve savunmasızın maskeleri değişir, ama savaşları değişmez.
4) Sonuç
Durkheim ve Marx'ın intihar incelemelerini ve Pirandello'nın Sırasını Bekleyenler'ini okuduktan sonra, sırasını bekliyormuşçasına bu eseri tesadüf eseri olarak okumak ve bunca sağlam bağlam içine düşmek garipten ziyade metinsel bir jest adeta. Kitapların benimle, benim kelimelerle oynadığım gibi oynadığı hissine kapılmamak elde değil. Zira Hebbel ve onun karakterleri Durkheim'ın bencil intiharının en yaygın olarak yaşandığı protestan mezhebi mensuplarının kurgusal nişanesi adeta. Özelde Klara hikayesi, Marx'ın aile ve toplum mengenesinde canı çıkarılan sıkışmış kadın müntehirlere dair anlatılarından biri gibi. Ve Pirandello'nun Sırasını Bekleyenler eseriyle örtüşme boyutu. Her iki hikayede de kadın-erkek zıtlığında çizilen akıbetlerin yelpazesi, düellolar, rekabet, kapışma, pragmatizm ve güç kutbunda erkeğin, hastalık, zayıflık, kapatma, mübadele nesnesi olma kutbunda kadının yeralması arasında dikey/hiyerarşik olarak, avantaj ve dezavantajların teslim edilişiyle genişler. Ve dünyayı anlayıcı bir tablo sunar.
·
126 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.