Peyami Safa’nın pek çok eserini okumuş iseniz, Batılılaşma hareketlerinin toplum ve kişiler üzerinde yaratabileceği olumsuz durumları genel olarak kadınlar üzerinden kurguladığını bilirsiniz. Elbette bu durum, çizilen hayatların olağanın dışında olduğu anlamına gelmez. Aksine, yazarın hem yaşadığı dönemde hem de ele aldığı dönemlerde bu tür karakterlere rastlanması son derece muhtemeldir. Ancak bir durumun olumsuz etkilerini yalnızca tek bir cinsiyet üzerinden açıklamanın, meselenin vehametini yeterince görünür kılmadığını düşünüyorum. Bu tercih, okur nezdinde yazarın cinsiyetçi olduğu izlenimini doğurmaya da oldukça müsait. Ancak Peyami Safa’yı doğrudan cinsiyetçi bir yazar olarak nitelendirmek de bana mümkün görünmüyor. Zira yazar, gerek bu eserinde gerekse diğer bazı metinlerinde, ahlaki eleştirilerin yalnızca kadınlar üzerinden yapılmasını zaman zaman kendisi de eleştirir.
Mesela bu eserde kadın karakter, abisi için “Erkeksin sen. Kızlarla istediğini yaparsın. Fakat rezil değilsin. Namus bayrağısın.” der; ancak aynı karakter, kendisinin en ufak bir arayışının dahi hemen “kötü kadın” olarak yaftalanmasına yeteceğini ifade eder. Bu durum bana şunu düşündürüyor: Belki de Peyami Safa, bu konuyu tek bir cinsiyet üzerinden ele almayı tercih ederek dönemin klasik anlatı geleneğinin dışına çıkmak istemedi; veya bunun anlatının vuruculuğunu artıracağını da düşünmüş olabilir. Belki de bu tercihin ardında başka nedenler vardır, bilemiyorum.
Eserin değindiği pek çok konu varsa da çekirdeğini oluşturan Samim ve Meral arasındaki ilişkidir. Samim, Meral’de bir ideal yaratır; ancak Meral’i bu ideale uyduramaz. Sonrasında onu keskin bir ahlak anlayışıyla değerlendirir, fakat gerçekten anlamaya çalışmaz; sadece adlar verir Meral’e ve tanımlar bulur ona. Üstelik Samim, birtakım tercihleri ve geçmişi nedeniyle eserde kendisine çizilen “üst insan” profilinin de oldukça dışındadır. Mesela, Meral’in annesiyle geçmişte romantik bir ilişki yaşamıştır; hatta düşük bir ihtimal de olsa Meral’in kendi çocuğu olma ihtimali vardır, ancak buna aldırmaz.
Oysa bana göre Meral, geçmişte özellikle ailesi içinde sağlıklı bağlar kuramamış olduğu için kendine net bir yön tayin edemeyen; ne istediğini tam olarak bilemeyen ve “nerede değilse orada mutlu olacağını” düşünen, zihni karışık bir karakterdir.
Esere dair değinilebilecek daha pek çok nokta var; ancak beni düşündüren konular bunlardan ibaretti ve diğer konulara girme arzum yok. Ayrıca, kitabın yer yer fazla didaktik olması gibi teknik olarak eleştirebileceğim birkaç nokta varsa da kitabı genel olarak beğendiğimi söyleyebilirim, zaten Peyami Safa’nın psikolojik tahlillerini okumaktan büyük keyif alıyorum ve pek çok insan için olduğu gibi benim için de kıymetli bir yazar.
·
33 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.