İnsan bazen kendine bakmaktan kaçar; çünkü aynada gördüğü şey düzenli, mantıklı, uyumlu değildir. Yeraltı adamı tam da bu yüzden rahatsız edicidir: aklın kutsallığını, ilerlemenin masumiyetini, “normal” olmanın erdemini paramparça eder. Onun bilinci bir nimet değil, bir işkencedir. Ne kadar çok düşünürse, o kadar kilitlenir; ne kadar farkına varırsa, o kadar hareketsiz kalır. Ve insan anlar ki, acı bazen dışarıdan değil, bizzat insanın kendi aklından sızar. En ağır zincirler görünmez olanlardır.
Yeraltı adamı bize şunu söyler gibi konuşur: “Ben çelişkiyim ve bundan utanmıyorum.” İyiyi isterken kötüyü seçen, mutluluğu arzularken mutsuzluğa tutunan, özgür olmak için kendini bile bile yaralayan insanın sesidir bu. Çünkü insan, her zaman mantıklı olmak istemez; bazen sırf inat olsun diye yanlış yapar, sırf kendi iradesini kanıtlamak için kendine zarar verir. Ve belki de en korkutucu gerçek şudur: İnsan, acıyı bile isteyerek seçebilen tek varlıktır.
Bu yüzden Yeraltından Notlar bir hikâye değil, bir itiraftır. Düzenli hayatların altına gizlenmiş o sessiz öfkenin, bastırılmış gururun ve söyleyemediğimiz cümlelerin itirafı. Dostoyevski, bize şunu hatırlatır: İnsan kendini ne kadar akılcı anlatırsa anlatsın, içindeki yeraltı hep oradadır. Ve o yeraltı yok sayıldıkça, insan biraz daha eksik kalır.
·
64 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.