Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş
José Saramago'nun Ölüm Bir Varmış Bir Yokmuş adlı romanı, yazarın en çarpıcı alegorik eserlerinden biri.
Roman, basit ama sarsıcı bir cümleyle başlıyor: "Ertesi gün hiç kimse ölmedi." Adı bilinmeyen bir ülkede Ölüm, 1 Ocak'ta görevinden vazgeçer. İnsanlar artık ölemez; yaşlanır, hasta olur, acı çeker ama ölüm gelmez. İlk başta sevinç patlaması yaşanır: ölümsüzlük! Ancak kısa sürede kaos başlar.
Roman İki Ana Bölümden oluşuyor,
1. Ölümün yokluğu (ölümsüzlük dönemi):
Hastaneler dolar, bakım evleri taşar, aileler bitkin düşer. Cenaze şirketleri iflasın eşiğinde, sigorta sektörü çöker, kilise panik içinde çünkü "ölüm yoksa diriliş de yok, kilise de yok" olur. Devlet, mafya ile işbirliği yaparak ağır hastaları sınır ötesine kaçırır (ölüm hâlâ işlediği ülkelere). Saramago burada kapitalizmi, dini kurumları, bürokrasiyi ve insan doğasının ikiyüzlülüğünü acımasızca hicveder. Ölümün "gerekli" bir denge unsuru olduğunu gösterir: onsuz hayat yaşanmaz hale gelir.
2. Ölümün dönüşü (değişmiş haliyle):
Ölüm (dişil bir varlık olarak kişileştirilir, siyahlar giymiş bir kadın) vicdan azabı çeker ve geri döner. Ama bu kez adil olmak ister: herkese ölümden bir hafta önce mor bir menekşe ile haber verir. Bu "haber verme" sistemi yeni kaos yaratır; insanlar son haftayı çılgınca yaşar, intikam alır, depresyona girer veya suç işler. Ölüm, bir hücreist müzisyene (viyolonselci) âşık olur ve onu öldürmekten vazgeçer. Roman, ölümün bile insanî duygulara kapılabileceğini, aşkın bile "ölümsüzlüğü" kırabileceğini ima eder.
Temalar ve Saramago'nun Mesajı
- Ölümün gerekliliği: Ölümsüzlük bir nimet değil, lanettir. Yaşamın anlamı, sınırlılığından gelir.
- Toplumsal kurumların kırılganlığı: Din, devlet, ekonomi, hepsi ölüm üzerine kuruludur.
- İnsan doğası: Korkak, bencil, ikiyüzlü; ölüme lanet okur ama onsuz daha beter olur.
- Aşk ve sanat: Son bölümde ölümün "yenilgisi", sanatın (müzik) ve aşkın gücüyle olur. Saramago, ateist ve hümanist bakışıyla, ölümün bile aşılabileceğini söyler.
Kısa ama yoğun bir roman Mizahı kara, eleştirisi keskin, felsefesi derin. Saramago'nun en erişilebilir ama en düşündürücü eserlerinden biri.
"ölüm" üzerine en zekice yazılmış kitaplardan biri.
Iyi okumalar.
·
56 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.