Dostoyevski’nin 1864 yılında yayımlanan Yeraltından Notlar eseri için şunu söyleyebiliriz: Bu kitap, modern edebiyatın kapısını açan, varoluşçuluğun (Sartre, Camus, Nietzsche) temelini atan o karanlık ve huysuz başlangıçtır.
Eğer Karamazov Kardeşler bir bina ise, Yeraltından Notlar o binanın altındaki rutubetli, karanlık ve rahatsız edici bodrum katıdır.
Kitabın isimsiz kahramanı (Yeraltı Adamı), edebiyat tarihinin en nefret edilen ama en çok hak verilen karakterlerinden biridir. O; 40 yaşında, emekli bir memurdur ve kendini Petersburg’un altında bir delikte tecrit etmiştir.
Kitap şu efsane cümleyle başlar: "Ben hasta bir adamım... Huysuz bir adamım. Gösterişsiz bir adamım."
Onun trajedisi fazla zeki olmasıdır. Her şeyi o kadar çok analiz eder ki, sonunda hiçbir şey yapamaz hale gelir.
2x2=4 Eder mi? Karakter, matematiğin ve mantığın soğukluğuna isyan eder. "2 kere 2 dört eder, ama 2 kere 2 beş de çok sevimli olabilir" der. Çünkü ona göre insan, sadece mantıklı olanı değil, bazen kendisine zarar verecek olsa bile kendi özgür iradesini seçmek ister.
Dönemin kusursuz toplum hayaline karşı çıkar. İnsanların her ihtiyacının karşılandığı bir Kristal Saray'da bile, insanın sadece sırf canı öyle istediği için her şeyi yakıp yıkabileceğini savunur.
II.Bölümde karakterin geçmişine gideriz. Teoride çok zeki olan bu adamın, pratikte ne kadar acınası olduğunu görürüz.
Sokakta kendisine çarpan bir subaydan intikam almak için haftalarca plan yapar. Sonunda subaya çarpmayı başarır ama subay onu fark etmez bile.
Bir hayat kadını olan Liza'ya önce merhamet gösterip onu kurtaracakmış gibi yapar, sonra sırf kendi ezikliğini tatmin etmek için ona en aşağılık şekilde davranır.
Bu kitap, insanın içindeki "irrasyonel" (akıl dışı) tarafı keşfetmiştir. Dostoyevski bize şunu söyler: İnsana altın tepside cenneti sunsanız bile, o cenneti sırf içinde biraz kendi olsun diye mahvedecektir.
Suç ve Ceza’daki Raskolnikov, Yeraltı Adamı'nın "eyleme geçmiş" halidir.
Karamazovlar’daki İvan, onun "entelektüel olarak zirveye çıkmış" halidir.
Yeraltı Adamı ise bu karakterlerin ham, işlenmemiş ve en çıplak halidir.
Bir Dost Tavsiyesi
Bu kitabı okurken kendinden bir şeyler bulup utanabilirsin. Bu çok normal. Dostoyevski, hepimizin en derinindeki o huysuz ve bencil sesi çekip çıkarmıştır.
·
75 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.