John Locke’un tabula rasa felsefesinin aksine, insan zihni bütünüyle boş bir levha değildir. Tıpkı fiziki olarak genetik bir mirasla doğduğumuz gibi Jung’a göre psişik (ruhsal) bir miras da taşırız. Bu nedenle de zihin tamamen boş değil, deneyimleri belirli kalıplara göre algılamaya yatkın doğar. Arketipler için kabaca, kolektif bilinçdışında yer alan ve doğuştan gelen psişik mirasın evrensel kalıplarıdırlar diyebiliriz. Yani, insanlık tarihi boyunca tekrar eden temel yaşantılar, bu kalıpların oluşmasına zemin hazırlamıştır. Ve bunlar birer metafiziki kalıntılar değil, tarihsel ve evrimsel-psikolojik -ayrıca kolektif- yapısal biçim ilkeleridir.
Yani kısaca Jung, psişeyi ana üç katmanda ele alıyor ve arketipleri de bu katmanlardan biri olan kolektif bilinçdışının yapısal öğeleri olarak görüyor.
Bu Üç Katman:
1- Bilinç: Farkında olduğumuz düşünce ve duygular (görünen kısım).
2- Kişisel Bilinçdışı: Unutulanlar, bastırılanlar, kişisel deneyimler.
3- Kolektif Bilinçdışı: Bireysel değil, tüm insanlarda ortak olan doğuştan gelen psişik miras.
Daha anlaşılır kılmak adına örnek vermek gerekirse, bilinç düzeyinde canlanan bir ifade: “şu anda burada bulunmaktan hoşlanmıyorum” olabilecekken; kişisel bilinçdışında, bu hoşnutsuzluğun nedeni geçmişte yaşanmış ve hatırlanmayan bir aşağılanma deneyimi olabilir. Kolektif bilinçdışı düzeyinde ise bu aşağılanmanın bir baba figürü tarafından yapılması ve “baba figürü”nün aslında evrensel bir otoriteyi temsil etmesi gibi arketipsel bir kalıp devrede olabilir. Yani kişisel yaşantı, evrensel bir kalıp üzerinden anlam kazanabilir.
Jung'ın ruhsal modelinde çokça arketip bulunsa da son olarak, merkezdeki dört arketipe değinerek satırlarımı sonlandırmak istiyorum.
1-) Persona: Topluma sunduğumuz sosyal maske.
2-) Gölge: Kabul etmek istemediğimiz, bastırdığımız yönler.
3-) Anima ve Animus: Erkeğin bilinçdışındaki dişil yönü (anima) ve kadının bilinçdışındaki eril yönü (animus).
4-) Benlik: Psişenin merkezi -ruhun tamamlanma potansiyeli- ve bütünlük ilkesidir.
Sonuçen, Jung insan ruhunu yalnızca bireysel deneyimlerle değil, insanlığın ortak kalıplarıyla birlikte açıklar ve bu kalıplar da bireyin kendini anlama sürecinde belirleyici olmuştur.
Additional References:
* Copley, L. (2024). 12 Jungian archetypes: The foundation of personality.
* Aydın, T., et al. (2020). İçimizdeki canavar kahramanlar: Evrimsel psikolojide Carl Gustav Jung'un arketipleri.
* Stevens, A. (2006). The archetypes. In R. Papadopoulos (Ed.), The handbook of Jungian psychology (Chapter 3). London, England: Routledge.
* Pearson, C. (1991). Awakening the heroes within: Twelve archetypes to help us find ourselves and transform our lives. New York, NY: HarperCollins.
·
62 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.