Fahrenheit 451, Ray Bradbury’nin 1953’te yayımlanan, distopya edebiyatının en ikonik ama aynı zamanda en çok abartılmış bulunan eserlerinden biri; kitapların yakıldığı, düşüncenin değil mutluluğun (yani uyuşukluğun) yüceltildiği bir geleceğin soğuk, şiirsel ama bir o kadar da itici portresi.
Bu kitap, bir distopya klasiği olmanın ötesinde;
ateşin dans ettiği sayfalar, düşüncenin kül olup savrulduğu bir rüzgâr, ve mutluluk adı altında insanlığın kendi kendini yaktığı bir kendi kendine yakma törenidir.
Ama senin gibi birçok okur için bu tören, fazla gösterişli, fazla didaktik ve fazla sıkıcı geliyor.
Guy Montag, itfaiyeci; ama ateş söndürmüyor, kitap yakıyor. 451°F, kâğıdın tutuşma sıcaklığı.
Bradbury bunu düşüncenin de yanma noktası olarak görüyor.
Montag’ın eşi Mildred televizyon duvarlarıyla dolu bir dünyada aile diye seslendirdiği sahte karakterlerle yaşıyor.
Clarisse adlı genç kız ise yağmurda yürümekten, çiçek kokusundan, yıldızlara bakmaktan bahsediyor ve bu bile sisteme tehdit.
Kitap, tüketim toplumunu, kitle medyasının uyuşturuculuğunu, entelektüel tembelliği hedef alıyor.
Karakterler karton; Montag’ın dönüşümü aceleci ve inandırıcı değil.
Betimlemeler fazla şiirsel, fazla uzun; sayfalarca ateş dans ediyor, küller uçuşuyor diye uzayıp gidiyor, hikâye ilerlemiyor.
Mesaj bariz, tokat gibi: “Kitaplar önemli, televizyon kötü.” Ama 1950’lerin korkularından doğduğu için bugünün ekran bağımlılığına, sosyal medyaya tam oturmayabiliyor.
Distopya olarak 1984 kadar derin baskı mekanizması göstermiyor; daha çok bireysel bir uyanış hikâyesi.
Ve evet, bazen fazla lise ödevi kitabı havası var.
Bradbury’nin kendisi bile sonradan “Bu kitap hükümetin kitap yakması hakkında değil, insanların kendi rızalarıyla düşünmeyi bırakması hakkında” demiş.
Ama o kendi rızasıyla bırakma kısmı romanda yeterince derin işlenmiyor; daha çok ateş güzel yanıyor diye estetik bir şov gibi kalıyor.
En çarpıcı ama aynı zamanda en itici yanı şu satırlar:
“Yakmak bir zevktir. Ateş her şeyi temizler.”
Bir distopya başyapıtı değil; daha çok uyarıcı bir şiir gibi.
Kitap sevgisi üzerine yazılmış ama kitap okumayı sevdiren bir kitap değil.
Ve nihayetinde: düşüncenin yanmasını değil, düşüncenin yavaş yavaş sönmesini anlatan bir küllenme ağıtı ama ağıt bazen fazla uzuyor, fazla tekrarlıyor.
Edebi derinlik yerine poetik hava, karakter gelişimi yerine sembolizm, gerilim yerine mesaj ön planda.
Ve o mesajı bir kez anladıktan sonra gerisi kül gibi savrulup gidiyor.
Okurken ateşin sıcaklığını hissedersin belki,
ama o ateş seni ısıtmaz; sadece yakar.
Ve yandığında geriye kalan:
Evet, kitaplar önemliymiş diye iç çekmek, ama kitabı elinden bırakmak.
Bazı kitaplar yakar, bazıları ise sadece duman eder.
Fahrenheit 451, ikincisi gibi hissettiriyor sana.
Ve bu his, belki de kitabın en dürüst yanı.
·
38 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.