Saffet Murat Tura’nın "Beynin Gölgeleri" eseri, popüler bilim kitabı gibi görünse de aslında ağır bir nöro-felsefe metnidir. Bitirirken zorlanmış olmanız çok doğal; çünkü Tura, sadece biyoloji anlatmıyor, işin içine Kant’tan Lacan’a kadar uzanan devasa bir felsefi bagajı da dahil ediyor.
Tura, bir psikiyatrist olmanın ötesinde bir kuramcı. Bu yüzden dili, okura bir şeyler "öğretmekten" ziyade, kendi içsel tutarlılığını kanıtlamaya çalışan akademik bir jargonla örülü. Tura Türkçe yazsa da, zihnindeki kaynakların çoğu Almanca ve İngilizce felsefe metinleri olduğu için, cümle yapıları bazen Türkçenin doğal akışına direnç gösteren "çeviri bir dil" hissiyatı verebilir.
Aslında Tura’nın yapmaya çalıştığı şey devrimseldir: Zihin-beden problemini çözmeye çalışmak. "Öznellik" dediğimiz o ele avuca gelmez hissin, beynin fiziksel yapısından nasıl türediğini (veya türeyip türemediğini) anlamlandırmaya çalışıyor.
Epifenomenalizm, zihin-beden felsefesinin en kafa karıştırıcı ama bir o kadar da kışkırtıcı kavramlarından biridir. Saffet Murat Tura bu kavramı, bilincin doğasını tartışırken merkeze alır.
En basit haliyle şöyle hayal edelim:
Fabrika ve Duman Benzetmesi
Bir fabrikayı düşünün (bu sizin beyniniz olsun). Fabrikada makineler çalışır, çarklar döner, elektrik akımı geçer ve fiziksel bir üretim gerçekleşir. Bu süreçlerin sonunda bacadan bir duman çıkar (bu da sizin bilincinizdir).
Epifenomenalizme göre:
1. Duman, fabrikanın işleyişi sonucu oluşur: Yani fiziksel süreçler (nöronların ateşlenmesi) bilinci yaratır.
2. Dumanın fabrikanın işleyişine hiçbir etkisi yoktur: Duman ne kadar yoğun çıkarsa çıksın, makinelerin nasıl çalışacağını veya hangi ürünün üretileceğini değiştiremez.
"Zihin Bir Gölgedir"
Yani epifenomenalizm diyor ki: Zihin, fiziksel süreçlerin bir yan ürünüdür (epifenomenidir). * Siz elinizi sıcak bir sobaya değdirdiğinizde, sinirleriniz beyninize sinyal gönderir ve beyniniz elinizi çekmeniz için kaslarınıza emir verir.
"Ah, canım yandı!" hissi (bilinç), bu fiziksel olay bittikten sonra veya o sırada oluşan bir "gölge" gibidir.
Aslında elinizi çektiren şey o acı hissi değildir; elinizi çektiren şey beyninizdeki elektro-kimyasal devredir. Acı hissi sadece bu sürecin size yansıyan, etkisiz bir raporudur.
Yürürken gölgeniz sizi takip eder. Siz hareket ettiğiniz için gölgeniz hareket eder. Ancak gölgeniz sizin üzerinizde bir güce sahip değildir; sizi durduramaz, yönünüzü değiştiremez. Epifenomenalizmde bilinç, beynin gölgesidir.
·
118 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.