İnsanın Zamansız Çaresizliği
Kıyamet Kitabı, 2050'lerin Oxford'u ile 1348'de veba salgını altındaki İngiltere arasında gidip gelen bir roman. Kitabın konusu ilk bakışta bir zaman yolculuğu ve salgın hikâyesi gibi duruyor ama aslında insanın çaresizliğini anlatıyor. Gelecek de, geçmiş de aynı kırılganlıkta birleşiyor.
1348'e, vebanın başladığı ama kimsenin neyle karşı karşıya olduğunu bilmediği bir döneme gidiyoruz. Hastalık mı, Tanrı'nın gazabı mı, kader mi? Kimse bilmiyor. Bilgi yok, teşhis yok, çözüm yok. İnsanlar sadece anlamlandırmaya çalışıyor. Bu belirsizlik hissi romanın merkezinde duruyor. Ölümden çok, ne olduğunu bilememek ağır geliyor.
Romanın 80'lerde yazılıp 90'ların başında yayımlanmış olması önemli. Çünkü Willis bugünden bakınca "öngörülü" gibi duran şeyler yapmıyor. Daha temel bir noktaya dokunuyor: İnsan, kriz anında ilerleyemiyor. Biz bunu yakın geçmişte yaşadığımız pandemiyle çok net gördük. Bilgi çağında bile söylentiler, yanlış kararlar, gecikmeler ve panik her şeyin önüne geçti. Kıyamet Kitabı bu yüzden eskimiş hissettirmiyor.
Kitap Orta Çağ'ı romantize etmiyor. Ne kahramanlık var ne de nostaljik bir karanlık estetiği. Aksine, gündelik hayatın sıradanlığı içinde yavaş yavaş çöken bir felaket anlatılıyor. İnsanlar çalışıyor, dua ediyor, alışkanlıklarını sürdürüyor. Dünyalatı bir anda değişmiyor; ağır ağır dağılıyor. Bu da metni daha rahatsız edici kılıyor.
Roman boyunca sık sık şu soru dolaşıyor: Tanrı susuyor mu, yoksa insanı mı cezalandırıyor? (Willis bu soruyu cevaplamakla ilgilenmiyor gibi dursa da ana karakterlerden Kirvin arada birkaç cevap veriyor.) Asıl mesele, cevap gelmediğinde insanın ne yaptığı. İnanç burada bir sığınak mı, yoksa çaresizliğin başka bir adı mı, buna okur karar veriyor.
Kitabın en güçlü fikirlerinden biri, salgının hem geçmişte hem de gelecekte ortaya çıkması. Geçmişe yapılan yolculuk bu yüzden planlandığı gibi gitmiyor. Gelecek teknolojiyle donatılmış olabilir ama bağışık değil. Roman, zaman yolculuğunu bir üstünlük aracı olarak değil, insanın kibri olarak kullanıyor.
Kitabın gereğinden uzun olduğunu düşünüyordum. Özellikle ilk 100 sayfa ciddi bir sabır istiyor. Tempo yavaş, hatta yer yer tıkalı. Bu konuyu merak edip araştırdım. Yazarın eski röportajlarından birkaç kesit buldum. Metinde bürokratik gecikmeler, yanlış anlamalar, küçük ama can sıkıcı aksaklıklar var. İlk okumada bunlar gereksiz gibi hissedilebiliyor. Ancak burada önemli bir nokta var: Bu yavaşlık ve uzunluk bir kusur mu, yoksa anlatının kendisi mi?
Connie Willis, bilinçli bir tercih yaptığını söylüyor. Kriz anlarında işlerin düzgün yürümediğini, insanların hızlı düşünemeyip, doğru kararlar alamadığını söylüyor. Kurumlar aksıyor, iletişim kopuyor. Hatırlayın, bunların hepsini maalesef tecrübe ettik.
Buradan bakınca da okur olarak bizim de yorulmamız, sabırsızlanmamız belki tam olarak istenen etkiyi yaratıyor. Yine de bu tercih herkeste aynı karşılığı bulmayabilir; bu noktada roman okuruna pek taviz vermiyor. En azından bu incelemeyi okuyorsanız kitabın uzun olmasının yazarın bilinçli bir tercihi olduğunu artık biliyorsunuz.
Roman bittiğinde geriye ben de şu duygular kaldı:
Teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, bilinmez bir hastalık karşısında 14. yüzyıldaki bir köylüden çok da farklı değiliz. Korku aynı, kayıp aynı. İnsan zihni aynı yerde tıkanıyor.
Kıyamet Kitabı, büyük bir felaketi değil; felaket karşısında dağılan insan düzenini anlatıyor. Belki bu yüzden yorucu, belki bu yüzden unutulması zor.
Özet değerlendirme yapacak olursam:
Kurgu: 8/10
Tempo: 6/10
Tarihsel Atmosfer: 8/10
Tema ve Fikir Derinliği: 8/10
Duygusal Etki: 8/10
Genel Ortalama: 7,5-8/10
·
250 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.