Bu kitap bir roman değil, insanın kendi içindeki uçurumlarla girdiği bir düellodur.
Dostoyevski bize önce bir hastalık teşhisi koyar: "Karamazovluk." Bu, toprağa bağlı, vahşi, şehvet dolu ve hayvani bir yaşama arzusu ile göksel bir huzur arayışı arasındaki o korkunç sarkaçtır. Baba Fyodor bu bataklığın kendisidir; Dimitri onun tutkulu kurbanı, İvan onun zihinsel reddedişi, Alyoşa ise o bataklıktan yükselen nilüferdir.
İvan’ın felsefesi, modern insanın trajdisidir. O, Tanrı’yı "akıl" yoluyla anlamaya çalışırken, aklın sınırlarına çarpar. Şöyle der bize: "Dünya bu kadar adaletsizken, bir çocuğun gözyaşı üzerine kurulu bir cenneti kabul etmek, ruhumu satmaktır." İvan’ın haklılığı, bizi o büyük ve karanlık boşluğa fırlatır: Metafizik Başkaldırı. Eğer üstümüzde bizi denetleyen mutlak bir ahlak yasası yoksa, insan kendi kendinin tanrısı olur. Ama İvan şunu unutur; tanrı olan insan, kendi vicdanının ağırlığı altında ezilmeye mahkûmdur.
Dimitri, "Her şey mübahtır" diyen İvan’ın aksine, "Her şeyi hissettim ama hiçbir şeyi açıklayamadım" diyen adamdır. O, Karamazovluğun en saf halidir. Günahın dibine kadar batar ama ruhundaki o ilahi kıvılcım asla sönmez. Onun felsefesi "Çileyle Arınma"dır. İşlemediği bir baba katilliği suçunu üstlenirken aslında şunu demek ister: "Ben bu cinayeti işlemedim ama ruhumda o babayı öldürme arzusu vardı. Bu yüzden suçluyum ve acı çekerek temizlenmeliyim."
Alyoşa, kitabın felsefi sentezidir. İvan’ın keskin zekasına ve Dimitri’nin yıkıcı tutkusuna karşı "Aktif Sevgi"yi koyar. Alyoşa’ya göre dünya, argümanlarla değil, bir başkasının acısına sessizce ortak olarak kurtarılabilir. Peder Zosima'dan öğrendiği o sarsıcı gerçek şudur: "Herkes her şeyden ve herkesten sorumludur." Eğer ben kapımdaki dilenciye yardım etmiyorsam, onun hırsızlık yapmasından ben de suçluyumdur.
Büyük Engizisyoncu,
kitabın en derin felsefi damarı, bize insanın en büyük korkusunu fısıldar: Özgürlük. Dostoyevski, Engizisyoncu aracılığıyla der ki: "İnsanlar özgürlük istemezler. Onlar, ekmeklerini veren, vicdanlarını teslim alacakları ve önünde eğilecekleri bir otorite ararlar." İnsan, seçme zorunluluğunun getirdiği o korkunç sancıdan kaçmak için köleliği bile kucaklamaya hazırdır. Mesih’in buna verdiği cevap ise sadece bir öpücüktür. Yani; sevgi, mantıkla açıklanamaz ve tartışılamaz; o sadece yaşanır.
"Her Şey Mübah mı?"
Bu kitap bize şunu haykırır: Eğer insan sadece biyolojik bir makineyse ve her şey "mübah" ise, o zaman insan dünyayı bir cehenneme çevirecek olan Smerdyakov’dur. Smerdyakov, İvan’ın teorisinin ete kemiğe bürünmüş halidir. "Madem tanrı yok, o zaman öldürebilirim" diyen mantığın pratik sonucudur.
Karamazov Kardeşler bittiğinde, elimizde ne İvan’ın ateizmi ne de körü körüne bir dindarlık kalır. Elimizde kalan tek şey, bir buğday tanesi gibi toprağa düşüp ölmeye hazır, ama hayata ve iyiliğe dair sarsılmaz bir inanç besleyen insan ruhudur.
·
57 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.