İRFAN AYDIN-GÖZLEMLİ-YORUM
Kitabı, klasik anlamda "başlangıç-gelişme-sonuç" çizgisinde ilerleyen bir roman değil; birbirini besleyen gözlem/deneme yazıları üzerinden kurulan, okuru her bölümde bir "soru"ya yaklaştıran bir yapı. Yazar, özellikle içinde bulunulan dönemi (insanların kabuklarına çekildiği, ev-aile-okuma ile yeniden düşünme fırsatının doğduğu bir süreç) "tefekkür" için verimli bir zemin olarak kuruyor; ardından da okurun zihnini peş peşe sorularla açmayı hedefliyor: "Şehrimde, ülkemde, dünyada neler oluyor?", "ne kadar bilincindeyim?", "hayatım ne ölçüde șekillendiriliyor?" gibi sorular kitabın omurgasını oluşturuyor. Olay örgüsünün derinliği bu yüzden aksiyondan değil, temaların birbirine eklemlenmesinden geliyor: kitap bir "hikâye" anlatmaktan çok, modern hayatın insanı nereye ittiğini katman katman gösteriyor. Örneğin "Bencilim, Bencilsin, Bencilleştiriliyoruz" bölümünde yazar bencilliği sadece kişisel bir kusur gibi değil, çağın kurduğu bir düzen olarak ele alıyor; teknolojinin, medyanın, ev içine kapanmanın ve özellikle telefon/ekran alışkanlığının insanı "mahrem bölge"ye çekerek ilişkileri zayıflattığını söylüyor.Bu hat, kitabın ana mesajlarından birine bağlanıyor: Kendi içimize çekilirken insanlığımızı, merhametimizi ve sorumluluğumuzu kaybetmeyelim. Dil ve üslup net biçimde "okura dönük": sorular soran, doğrudan hitap eden, bazen sertleşen, bazen içten bir nasihat tonuna kavan bir anlatım var. "iletisime hazır ve açık mıyız?" bölümünde üslup daha gündelik ve sohbet gibi; telepati örneğiyle başlayıp (bilimsel tartışmaya da dokunarak) aslında derdini şuna getiriyor: "Yanımızda duran insanla bile iletişim kuramıyorsak, mesele dil değil duygu köprüsü." "Aynı dili değil, aynı duyguları paylaşanlar anlaşabilir" cümlesi kitabın iletişim anlayışını çok iyi özetliyor.
Karakter taraf ise romanlardaki gibi geniş bir kadro sunmuyor; ama "temsil karakter" kullanıyor. Bunun en belirgin örneği "Ebabilleri Beklerken"deki Ethem. Ethem sosyal medyaya bakarken "vakit lüzumsuz şeylere kendini kaptırma vakti mi?" diye kendini durduran biri olarak açılıyor.
ardından metin, gelir adaletsizliği, emek-insan hayatının ucuzlamaşı, kadır cinayetleri, çocuk işçiler, adalet mekanizmasına güven gibi toplumsal başlıklara yayılıyor.Ethem burada psikolojik olarak derinleştirilen bir karakterden çok, okurun "ben de böyleyim" diye yakalanacağı bir ayna işlevi görüyor: Klavye başında tepki veren ama gerçek dünya duvarına çarpınca susan, gündemi tüketen ama dönüşüme katkı sunmayan modern insan Bu bölümün mesajı çok net: Sadece "beklemek" (vardımın gelmesini ummak) insanı sorumluluktan azade kılmaz; asıl mesele bilinçlenmek ve tutum almak.Kitabın okura kattığı şey, en temelde farkındalık ve vicdan muhasebesi. "Sevgi" hattında yazar, dünyanın temelini sevgiye bağlayıp "karşılıksız sevmenin" günümüz çıkar dünyasında zorlaştığını söylüyor: sevginin aceleye gelmediğini, emek istediğini vurguluyor.Hatta sevgiyi "gönlü arındırma" üzerinden ele alarak (yalan, iftira, gıybet, ikiyüzlülük gibi) ahlaki bir temizliğe bağlıyor.Burada kitap, kişisel gelişim çizgisini aşarak bir "değerler çağrısı"na dönüşüyor: İyi insan olmak; daha iyi konuşmak, daha iyi sevmek daha iyi davanmak ve daha sorumlu yaşamakla ilgili. Objektif tarafta şunu da söylemek gerekir: Bu kitabın güçlü yanı, okuru "eğlendiren kurgu"yla değil, sorgulatan cümlelerle taşıması. Zayıf bulunabilecek yanı ise, okur roman beklentisiyle gelirse "olay-karakter-çatışma" yoğunluğu arayıp metinleri daha "öğüt/deneme" tadında görebilmesi; ayrıca bazı bölümlerde hitabet tonu yükseldikçe metin, edebi incelikten çok mesajın doğrudanlığına yaslanabiliyor. Yine de kitabın kendi niyeti zaten bu: okuru bir hikâyenin sonuna değil. kendi hayatının içine geri döndürmek. Bunu da sorularla. toplumsal örneklerle ve değer eksenli bir dil ile yapıyor.
1 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
