Romanlarında genelde Doğu-Batı çatışması kuran Peyami Safa'dan Matmazel Noraliya'nın Koltuğu hakkında bir şeyler yazmak isterim. Safa'nın eserlerinde Batılı insan madde ve bedeni, Doğuluysa ruh ve kalbi temsil eder. 1949 yılında yayımlanan ve son dönem yapıtlarından sayılabilecek bu romanındaysa daha derin bir konu var. Felsefeyle tasavvufu harmanlayan, eksik yanlarına rağmen edebi olarak tatmin edici, iyi bir psikolojik romanla karşı karşıyayız.
Babasının etkisinde kalmış olan Ferit, tıpkı onun gibi hedonist, kadın düşkünü, nihilist bir karakterdir. Tıp okurken felsefe bölümüne geçmiştir (karakterin maddeden ruha yöneleceğinin ilk sinyalini yazar burada vermiştir; daha kitabın açılış cümlesinden karakterin adına ilişkin de kelime oyunu yapar: Ferid-"id"), ama okula da düzenli gitmemektedir. Ruhsal sağlığı yerinde olmayan ve delirme korkusu yaşayan karakterimiz, sürekli karşılaştığı ve açıklayamadığı parapsikolojik/metapsişik olaylarla neye inanacağını bilemez. Matmazel Noraliya’nın ruhuyla temasa geçtikten sonra ise, kendini tasavvufi bir felsefeye vererek (Tanrı’ya inanarak) huzura erer. İnançsız birinin yalnızca birkaç gün içinde birdenbire inançlı oluvermesinin iyi okur nezdinde bunun oldubittiye getirildiği ve romanın değerinden eksilttiği hissi yaratmaması mümkün değil. Nitekim Berna Moran konuyla ilgili, “Tanrı’ya ve dine inanmayan Ferit bir an içinde yüz seksen derece dönüveriyor” yorumuyla bunu saptamış zaten. Romanın en büyük eksiği burası.
Hikayede birinci tekil ve üçüncü tekil şahıs anlatıcı kol kola ilerliyor, zaman zaman birbirine karışıp bocalıyor. Ferit’in düşüncelerini yer yer iç monolog olarak, bilinç akışı tekniğiyle okuyoruz. Bazı olayları ise Matmazel Noraliya, Aziz Bey, Fotika gibi diğer karakterden öğreniyoruz. İkinci bölümde tempo biraz da bu yüzden düşüyor. İlk bölümde Ferit etkenken, ikinci bölümde edilginleşiyor. İçine girdiğimiz roman bizi bir anda dışına atıyor.
Safa’nın kurduğu cümlelerdeki matematik ve yapı iyi okurun hemen dikkatini çekecek, hoşuna gidecektir. Daha konuşulacak çok detayı var. Kısaca: Türk edebiyatından okunması gereken bir kitap.
·
22 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.