Anlamak, anlamsızlaştırır.
Martin Eden
Değiştikçe anlamanın, anladıkça yabancılaşmanın ve sonunda hiçbir yere ait hissedememenin hikâyesi.
Romanın başındaki Martin parasızdır, açtır, eğitimsizdir ama huzurludur. Kendisi gibidir. Üst sınıfı gördüğünde ise onları gözünde bambaşka bir yere koyar. Daha bilinçli, daha derin, daha kültürlü ve daha “yüksek” insanlar olduklarını sanır. Onlara ait olursa her şeyin düzeleceğini düşünür. Fakat içlerine girdikçe gördüğü şey şudur: Alt sınıfla üst sınıf arasında özde bir fark yoktur; fark sadece şekildedir. Üst sınıf daha iyi giyinir, üniversite okur, konuşmasına dikkat eder ama temelde onlar da para, statü ve güvenli bir hayat için yaşar. Alt sınıf bunu daha kaba yapar, üst sınıf daha estetik bir biçimde. Ama öz aynıdır.
Martin’i asıl kıran şey yoksulluk ya da reddedilmek değildir. Onu yıkan, hayal ettiği dünyanın aslında var olmadığını görmesidir. Üst sınıfı farklı sanmıştır, yanılmıştır. En büyük yanılgısı budur: sanmak. Oraya ait olursa anlam bulacağını sanmıştır; Ruth’un onu olduğu gibi sevdiğini sanmıştır; başarının içini dolduracağını sanmıştır. Hiçbir şey sandığı gibi çıkmaz.
Ruth başta Martin’i sevmiş olabilir ama zamanla onun olabileceği adamı sevmeye başlar. Onu düzenli bir meslek sahibi, toplumca onaylanmış bir konumda hayal eder. Ruth ne kadar eğitimli olsa da ailesinin değerlerinden bağımsız bir karakter değildir. Risk alamaz, konforundan vazgeçemez. Martin’le aç kalmayı göze alamaz. Onun sevgisi bir yere kadar cesurdur; o noktadan sonra ailesinin ve sınıfının çizdiği sınırların dışına çıkamaz.
Martin ise gerçekten düşünür. Okumak için okumaz; anlamak için okur. Ezberlemez, sorgular. Başma kalıp fikirleri savunmaz, eleştirir, çarpıştırır, zihnini geliştirir. Bu yönüyle üst sınıfın çoğundan daha ileridedir. Fakat toplum için ölçü bu değildir. Toplum zekâya değil, paraya bakar. Martin açken yazdığı hikâyeler değer görmez; aynı hikâyeler para kazandırınca birden kıymetlenir. Ona insan olarak değil, piyasa değeri olarak yaklaşılır. Bu sahtecilik onu derinden yalnızlaştırır.
Aç kaldığı dönemler romanın en acı yerleridir çünkü toplumun gerçek yüzü orada görünür. Silbara’ya ev aldığı sahne, Martin’in hâlâ kalbi olduğunu, vefasını ve insani tarafını gösterir. Ama kimse onu bunlar için görmez. Değer, ancak para geldikten sonra verilir.
Romanın sonunda Martin yaşamak istemediği için gitmez. Yaşadığı dünyanın içinde yaşamaya değer bir anlam bulamadığı için gider. Alt sınıfı da görmüştür, üst sınıfı da. Aşkı da tatmıştır, başarıyı da, parayı da, saygıyı da. Ulaşabileceği her şeyi deneyimler ama hepsinin içinin boş olduğunu fark eder. Onu öldüren yoksulluk ya da aşk değil, anlamın çöküşüdür.
Martin Eden benim için şunu anlatır: İnsan, hayal ettiği dünyanın var olmadığını anladığında yıkılır. Ve bazen insan yaşamak ister ama yaşadığı dünyada yaşamaya değecek bir şey bulamaz.Duygu ve Düşünce
Martin Eden
Değiştikçe anlamanın, anladıkça yabancılaşmanın ve sonunda hiçbir yere ait hissedememenin hikâyesi.
Romanın başındaki Martin parasızdır, açtır, eğitimsizdir ama huzurludur. Kendisi gibidir. Üst sınıfı gördüğünde ise onları gözünde bambaşka bir yere koyar. Daha bilinçli, daha derin, daha kültürlü ve daha “yüksek” insanlar olduklarını sanır. Onlara ait olursa her şeyin düzeleceğini düşünür. Fakat içlerine girdikçe gördüğü şey şudur: Alt sınıfla üst sınıf arasında özde bir fark yoktur; fark sadece şekildedir. Üst sınıf daha iyi giyinir, üniversite okur, konuşmasına dikkat eder ama temelde onlar da para, statü ve güvenli bir hayat için yaşar. Alt sınıf bunu daha kaba yapar, üst sınıf daha estetik bir biçimde. Ama öz aynıdır.
Martin’i asıl kıran şey yoksulluk ya da reddedilmek değildir. Onu yıkan, hayal ettiği dünyanın aslında var olmadığını görmesidir. Üst sınıfı farklı sanmıştır, yanılmıştır. En büyük yanılgısı budur: sanmak. Oraya ait olursa anlam bulacağını sanmıştır; Ruth’un onu olduğu gibi sevdiğini sanmıştır; başarının içini dolduracağını sanmıştır. Hiçbir şey sandığı gibi çıkmaz.
Ruth başta Martin’i sevmiş olabilir ama zamanla onun olabileceği adamı sevmeye başlar. Onu düzenli bir meslek sahibi, toplumca onaylanmış bir konumda hayal eder. Ruth ne kadar eğitimli olsa da ailesinin değerlerinden bağımsız bir karakter değildir. Risk alamaz, konforundan vazgeçemez. Martin’le aç kalmayı göze alamaz. Onun sevgisi bir yere kadar cesurdur; o noktadan sonra ailesinin ve sınıfının çizdiği sınırların dışına çıkamaz.
Martin ise gerçekten düşünür. Okumak için okumaz; anlamak için okur. Ezberlemez, sorgular. Başma kalıp fikirleri savunmaz, eleştirir, çarpıştırır, zihnini geliştirir. Bu yönüyle üst sınıfın çoğundan daha ileridedir. Fakat toplum için ölçü bu değildir. Toplum zekâya değil, paraya bakar. Martin açken yazdığı hikâyeler değer görmez; aynı hikâyeler para kazandırınca birden kıymetlenir. Ona insan olarak değil, piyasa değeri olarak yaklaşılır. Bu sahtecilik onu derinden yalnızlaştırır.
Aç kaldığı dönemler romanın en acı yerleridir çünkü toplumun gerçek yüzü orada görünür. Silbara’ya ev aldığı sahne, Martin’in hâlâ kalbi olduğunu, vefasını ve insani tarafını gösterir. Ama kimse onu bunlar için görmez. Değer, ancak para geldikten sonra verilir.
Romanın sonunda Martin yaşamak istemediği için gitmez. Yaşadığı dünyanın içinde yaşamaya değer bir anlam bulamadığı için gider. Alt sınıfı da görmüştür, üst sınıfı da. Aşkı da tatmıştır, başarıyı da, parayı da, saygıyı da. Ulaşabileceği her şeyi deneyimler ama hepsinin içinin boş olduğunu fark eder. Onu öldüren yoksulluk ya da aşk değil, anlamın çöküşüdür.
Martin Eden benim için şunu anlatır: İnsan, hayal ettiği dünyanın var olmadığını anladığında yıkılır. Ve bazen insan yaşamak ister ama yaşadığı dünyada yaşamaya değecek bir şey bulamaz.·
24 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.