Tanrı olmasaydı onu icat ederdik.
Kan Bağı ve Vicdan
Bir aile nedir?
Kan bağının zorunlu birlikteliği mi, yoksa sorumluluğun görünmez bağı mı?
İnsan doğduğu anda bir aileye düşer. Bu düşüş bir kader midir yoksa bir başlangıç mı, kim bilir. Kan bağı köktür; ama kök her zaman meyve vermez. Bazen aynı kökten güller çıkar, bazen dikenler. Aynı evde büyüyen kardeşlerin bambaşka insanlar olması bu yüzden şaşırtıcı değildir. Çünkü kan bağı insanları birbirine bağlar ama onları aynı ruhun insanları yapmaz.
Dostoyevski’nin Karamazov Kardeşler’i tam da bunu gösterir. Aynı babanın oğulları olan üç insan, sanki insan ruhunun üç ayrı yönü gibi karşımıza çıkar.
Mitya ateş gibidir. Tutkularının içinde yaşayan, taşkın, bazen vahşi ama aynı zamanda derinden hisseden bir ruh. Onun içinde hem günah hem de vicdan yan yana durur. İnsan ona bakınca şunu düşünür: Bazı insanlar kötülükten değil, aşırı yaşamaktan yorulur.
İvan akıldır. O dünyaya bir yargıç gibi bakar. Tanrı’yı sorgular, adaleti sorgular, insanın acısını anlamaya çalışır. Onun isyanı basit bir inkâr değildir; o dünyanın adaletsizliğine karşı bir çığlıktır. İvan’ın sorusu aslında insanlığın sorusudur: Eğer dünya bu kadar acı doluysa, bu düzeni kabul etmek zorunda mıyız?
Ve sonra Alyoşa vardır. Alyoşa merhametin temsilidir. O dünyayı değiştirmek için değil, insanları sevebilmek için yaşar. Belki de Dostoyevski’nin en sessiz ama en güçlü cevabı odur. Çünkü Alyoşa bize şunu hatırlatır: İnsan bazen yalnızca sevdiği için iyi olabilir.
Bu üç kardeş aslında aynı sorunun üç ayrı cevabıdır.
Bir baba yalnızca bir çocuğun dünyaya gelmesine sebep olduğu için baba olmaz. Babalık, çocuğun ruhuna dokunabildiği ölçüde gerçek olur. Eğer bir baba çocuğunu incitiyorsa, aşağılıyorsa ya da ona yalnızlık bırakıyorsa, o zaman o evde baba ile oğul arasındaki bağ bir kan bağından ibaret kalır. Sevgi doğmaz; çünkü sevgi zorla yaratılmaz. Hiçten sevgi yaratmak yalnız Tanrı’nın işidir.
Bu noktada insan kendine şu soruyu sormadan edemez: Suçlu kimdir? Doğan mı, doğuran mı?
İnsan dünyaya geldiğinde vicdanı hazır bir halde mi gelir, yoksa vicdan sonradan öğrenilen bir şey midir? Eğer vicdan sonradan oluşuyorsa, insanın kaderinde yetiştiği evin payı ne kadardır? Bir insanın içindeki karanlık tamamen ona mı aittir, yoksa o karanlığın tohumları başka eller tarafından mı ekilmiştir?
Belki de gerçek trajedi burada başlar. İnsan yalnızca kendi günahlarının değil, başkalarının hatalarının da mirasçısı olabilir. Bir baba oğluna sadece kanını değil, bazen yaralarını da bırakır. Ve o yaralar bir gün öfke, suç ya da isyan olarak geri döner.
Ama yine de insanın içinde tuhaf bir şey vardır: merhamet.
Bir insanın hatalarını gördüğümüzde bile bazen ona acırız. Çünkü biliriz ki insan tek bir hikâyeden ibaret değildir. Aynı insan hem sert hem kırılgan, hem günahkâr hem de vicdanlı olabilir. Belki de insan dediğimiz şey tam olarak bu çelişkidir.
Bu yüzden aile yalnızca kan bağı değildir. Aile bazen aynı masaya oturan insanların birbirine tahammül etmeyi öğrenmesidir.
Ve belki de en zor soru şudur: İnsan ailesinden aldığı kaderi değiştirebilir mi?
Eğer değiştirebilirse, işte o zaman gerçek anlamda özgürdür. Çünkü kan bazen insanları birbirine bağlar; ama insanı insan yapan şey çoğu zaman kandan değil, vicdandan doğar.
··
156 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.