Nesnelerin Tesellisi ve Bir Kadının Sessiz Çığlığı
“Hayatımın en mutlu anıymış, bilmiyordum. Bilseydim, bu mutluluğu koruyabilir, her şey de bambaşka gelişebilir miydi? Evet, bunun hayatımın en mutlu anı olduğunu anlayabilseydim, asla kaçırmazdım o mutluluğu.”
Kitabın bu meşhur cümlesiyle başlamazsam bir şeylerin eksik kalacağını hissettim. Bugünlerde dizisiyle birlikte popüler kültürün yeniden odağına yerleşen, hem büyük övgülere hem de sert eleştirilere maruz kalan Masumiyet Müzesi üzerine, ben de kendi zihnimdeki puslu kıtaları kağıda dökmek istedim. Kitabı uzun bir süre beklettikten sonra, dizi başlamadan hemen önce bitirdim. Açıkçası bugüne kadar izlediğim çoğu kitap uyarlamasının yarattığı hayal kırıklığı nedeniyle diziye korkarak başlamıştım. Ancak geçen yılki Yüzyıllık Yalnızlık uyarlamasından sonra, Masumiyet Müzesi’ni de gönül rahatlığıyla başarılı bulduğumu söyleyebilirim. Bunda, yönetmen koltuğunda bir kadının oturmasının payı çok yüksek; çünkü kitapta Kemal’in dilinden dinlediğimiz ve Füsun’un iç dünyasına tam sızamadığımız o eksiklik, dizide muazzam bir duygu geçişiyle kapatılmış.
Bir Hafıza Sarayı Olarak Müze
Masumiyet Müzesi, sadece bir aşk romanı değil; bir adamın aşkı nasıl bir dine dönüştürdüğünü ve nesneler üzerinden zamanı durdurmaya çalıştığını anlatan devasa bir hafıza sarayıdır. Kemal ve Füsun arasındaki o yakıcı, eşitsiz ve bazen de hastalıklı bağ, Türk edebiyatının en çok tartışılan dinamiklerinden biri olmaya devam ediyor. Roman, bir mutluluğun değil, aslında bir kaybın ve o kaybı nesnelerle telafi etme çabasının hikâyesidir. Orhan Pamuk, bizi 1970’lerin İstanbul’unda; rütbelerin, sınıfsal uçurumların ve "ayıp" kavramının gölgesinde bir tutkunun anatomisine davet eder.
Burada beni en çok düşündüren konu, Kemal’in sevgisinin bir noktadan sonra "toplayıcılığa" evrilmesidir. Füsun’un dokunduğu bir tuzluktan, içtiği gazoz şişesine, hatta 4213 adet izmarite kadar her şeyi biriktirmesi; aslında ona ulaşamadığı anlarda eşyalar üzerinden kurduğu bir teselli köprüsüdür. Müze, Füsun’un varlığını dondurduğu ve onu kimseyle paylaşmak zorunda kalmadığı bencillikle örülü bir sığınaktır. Bu noktada sormak gerekiyor: Yazar burada saf aşkı mı ön plana çıkarıyor, yoksa kaybetme duygusunun yarattığı o karanlık takıntıyı mı?
"Kavuşamayınca Aşk Olur" mu?
Hikâyeyi hep Kemal’in gözünden dinlediğimiz için Füsun uzun süre bir "arzu nesnesi" olarak kalıyor. Zihnimde hep aynı sorular dönüyor: Kemal, en başta planladığı gibi hem Sibel ile evlenip hem de Füsun’u hayatında tutabilseydi, bu hikâye böyle evrilir miydi? Kemal, sadece kavuşamadığı için mi bu kadar arzuladı? Nişanlısı Sibel; eğitimi, görgüsü ve sınıfsal uyumuyla Kemal’in hayatına çok daha uygunken, Füsun’a duyduğu o "hakikat" neydi? Eğer hiç nişanlanmadan Füsun ile evlenseydi, ya da sekiz yılın sonunda o son yolculuğa çıkabilselerdi hikâye mutlu biter miydi? Sanmıyorum. Bu soruların ışığında, hikâyenin hiçbir versiyonunda mutlu sonun mümkün olmadığına ikna oluyorum.
70’lerde Kadın Olmak ve Füsun’un Sessiz İsyanı
Füsun’un hikâyesine baktığımda, trajik bir derinlik görüyorum. 18 yaşında, 1970’lerin kısıtlı sosyo-ekonomik çevresinde büyümüş bir genç kızın, duygularının peşinden giderek yaptığı o büyük seçim... İlişkinin başında Kemal’in nişanlanacağını bilse de, sevdiği adamın bir başkasıyla "paylaşılma" gerçeğiyle yüzleştiğinde işler hiç de beklediği gibi gitmedi. Kendini layık hissedememe duygusu ve sonrasında hayatına yön veremeyişi, Füsun’un en büyük yarasıydı. Bugünün dünyasında 18 yaşında bir kız için hayat belki daha kolay akabilirdi ama 70’lerin Türkiye’sinde kadın olmak çok daha zordu.
Füsun’un yıllarca Kemal’in o bitmek bilmeyen ev ziyaretlerine katlanması, oyuncu olma hayallerinin peşinde koşarken aslında ne kadar yalnız kaldığı ve Kemal’in onu kendi fantezi dünyasına hapsetme arzusu... Füsun, hayranı olduğu Grace Kelly’nin de bir araba kazasında öldüğünü biliyordu. Belki de o son andaki ölümü göze alışı, Kemal’in müzesine canlı bir nesne olarak hapsolmak yerine, kendi sonunu seçerek özgürleşme çabasıydı. Anlaşılmamanın yarattığı o büyük boşluğu, ancak bu kadar sert bir son doldurabilirdi. Füsun, birlikte olsalar bile bir "birey" olarak var olamayacağının riskini gördü ve bu riskten kaçtı.
İki İstanbul Arasında Sıkışan Ruhlar
Romanın fonundaki İstanbul; Nişantaşı’nın batılılaşmış yüzü ile Çukurcuma’nın tozlu sokakları arasındaki o gerilimi iliklerimize kadar hissettirir. Sibel ve Füsun arasında sıkışan Kemal, aslında iki farklı İstanbul ve iki farklı yaşam biçimi arasında kaybolmuştur. Nesneler bu yüzden değerlidir; her biri o dönemin bir kodunu, bir anısını taşır. Belki de Kemal, modern bir hayatın steril yapısı içinde gerçek bir hayatın özlemini çekiyordu.
Masumiyet Müzesi bittiğinde zihnimde asılı kalan o devasa soru: Kemal gerçekten Füsun’u mu sevdi, yoksa Füsun’u sevme fikrini ve onunla geçen "o en mutlu anın" hatırasını mı? Füsun’un anlaşılmak adına ödediği bedel, Kemal’in kurduğu o görkemli müzenin altındaki en ağır taştır. "Herkes bilsin, çok mutlu bir hayat sürdüm," diyen Kemal’in aksine, Füsun’un sessizliği en büyük çığlıktır. Benim bu romandan kendi adıma çıkardığım en büyük sorgulama ise o kadim soru oldu: "Sevgi neydi?"
·
50 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.