Hiçlikle Varlık Arasında: Bir Garibin Tanrı'yla İmtihanı
Nikos Kazancakis'in Allah'ın Garibi'si, bir azizin hayat hikâyesini anlatan sıradan bir biyografik roman değil; insan ruhunun Tanrı'yla, dünyayla ve en nihayetinde kendisiyle giriştiği o amansız savaşın destansı bir dökümüdür. Assisili Francesco'nun çileli yolculuğuna tanıklık ederken, okur da ister istemez kendi içindeki uçurumlara bakmaktan alamaz gözlerini. Bu, yalnızca bir inanç romanı değil, aynı zamanda derin bir felsefi sorgulama, varoluşsal bir çığlık ve insanın faniliğiyle kutsalın sonsuzluğu arasında sıkışıp kalmış bir "garip"in, yani hepimizin hikâyesidir.
Roman, Gotik edebiyatın kasvetli atmosferini andıran bir Orta Çağ İtalyası'nda geçer. Ancak buradaki gotik unsurlar, yalnızca taş duvarların soğukluğunda veya şatoların loşluğunda değil, insan ruhunun karanlık dehlizlerinde boy gösterir. Francesco'nun zengin bir tüccarın oğlu olarak başlayıp tüm dünyevi nimetleri reddederek yoksulluğu kutsadığı bu yolda, karşımıza çıkan manzara, adeta bir iç şatonun harap duvarlarıdır. Şeytanla girdiği mücadeleler, tenin zaaflarıyla boğuşması, cüzzamlıyı öpüşündeki o sarsıcı an, gotik türünün "dehşet" ve "yüce" kavramlarını , ruhsal bir arenaya taşır. Burada korkulan, dışarıdaki bir canavar değil; insanın kendi benliğinde yankılanan, onu yoldan çıkarmaya çalışan o sinsi sestir.
İşte tam bu noktada, romanın temel direklerinden biri olan felsefi boyut devreye girer. Kazancakis, Francesco'nun dilinden, varlıkla hiçlik arasında gidip gelen derin bir varoluş felsefesi sunar. Bu, Löwy ve Sayre'nin tanımladığı anlamda moderniteye karşı bir romantik başkaldırıdır adeta; gösterişe, paraya, dünyevi güce karşı, geçmişte yitirilen bir masumiyetin, bir "altın çağ"ın özlemiyle yanıp tutuşmaktır. "Tanrı bir yangın, Leo kardeş. Yanıyor, biz de onunla birlikte yanıyoruz" sözü, bu felsefenin özünü oluşturan, yok oluşun kendini var etmenin tek yolu olduğu paradoksunu ele verir. Bu, tıpkı Novalis'in "gece"yi kutsaması gibi , görünür olanın (dünyanın) ötesinde, görünmeyen bir hakikate (Tanrı'ya) ulaşma arzusudur. Francesco'nun yoksulluğu seçmesi, bir yokluk tercihi değil, tam tersine ruhu maddi olandan arındırarak mutlak olana, yani Tanrı'ya açılmanın bir yöntemidir.
Bu felsefi sorgulama, kaçınılmaz olarak yerini derin bir melankoliye bırakır. Ancak bu, pespaye bir hüzün değil, Nilüfer Kuyaş'ın tarif ettiği gibi "insanın gölge tarafı" ile yüzleşmesinden doğan, yapıcı ve hatta besleyici bir melankolidir. Francesco, dünya ile gökyüzü arasında, insan kalmakla aziz olmak arasında, sevmekle vazgeçmek arasında asılı kalır. Bu asılı kalma hali, melankolinin ta kendisidir. Keşişin "Ceniza y nada! Ceniza y nada!" (Kül baştanbaşa kül! Savaş!) haykırışı, bu dünyaya ait her şeyin geçiciliği karşısında duyulan o romantik ve yaslı başkaldırının ifadesidir. Tıpkı Novalis'in "gündüz"ün keşmekeşinden "gece"nin sonsuzluğuna sığınması gibi , Francesco da dünyanın kibir ve zenginliğinden ("gündüz"), yoksulluğun ve tevazunun kutsallığına ("gece") sığınır. Ama bu sığınakta bile huzur yoktur; çünkü "cehennem varken, cennet nasıl var olur?" sorusu, zihnini kemirir durur. Bu soru, onun melankolisinin ne kadar evrensel ve insani olduğunu gösterir; bir aziz bile, yaratılmış tüm diğerlerinin acısını içinde taşır.
Romanın anlatıcısı Leo Kardeş'in gözünden aktarılan bu hikâye, tüm bu romantik ve gotik unsurları bir araya getiren bir ayna işlevi görür. Leo, Francesco'nun yüceliği karşısında hayranlıkla korku arasında gidip gelen, onun ateşiyle yanıp kül olmaktan korkan sıradan bir insan, yani okurun ta kendisidir. Onun şaşkın ve korkulu bakışları, Francesco'nun erişilmez dünyası ile bizim faniliğimiz arasında bir köprü kurar. Allah'ın Garibi işte bu yüzden bitiminde insanı uzun süre etkisi altında bırakan bir kitaptır. Çünkü o, yalnızca bir azizin hikâyesi değil; içimizdeki tanrısal yangınla, dünyevi kül arasında sıkışıp kalmış her "garip"in, her insanın hikâyesidir. Ve belki de asıl mesele, Francesco gibi yangının ortasına atlamak ya da Leo gibi kenarda durup izlemek değil, bu iki hal arasındaki o melankolik salınımın farkında olarak yaşamaktır.
·
46 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.