"Güneşi görmeyenlerin nasırlı ellerinde patladı şafak,
Toprağın altındaki çığlık, artık bir bahar sancısıdır mutlak."
"Karanlık yollardan geçtik, zehir gibi sular içtik..."
Zola, bu romanda Natüralizm akımının zirvesine çıkarak, kömür madenlerindeki o karanlık, rutubetli ve ölüm kokan atmosferi adeta bir cerrah titizliğiyle önümüze seriyor. Romanın başkahramanı Etienne Lantier üzerinden, grev hikayesinden ziyade, bir sınıfın uyanışını izliyoruz.
Maden ocağı Voreux, işçileri yutan devasa bir canavar gibi tasvir ediliyor. İnsanlar burada sadece hayatta kalacak kadar kazanır ve madenin karanlığında kaybolurlar.
Zola, "Germinal" ismini de tesadüfen seçmemiştir. Fransız Cumhuriyet Takvimi’nde bahar ayını temsil eden bu isim, toprağın altındaki tohumun filizlenmesini simgeliyor. Yazarın mesajı net: Baskı ne kadar ağır olursa olsun, bir gün adalet ve hürriyet tohumları toprağı çatlatıp yeryüzüne çıkacaktır. Bu, umudun en karanlık yerde bile yeşerebileceğine dair sarsıcı bir inançtır.
Ayrıca kitabı okurken insanın aklına sürekli Hugo'nun Sefiller'i geliyor.
Sefiller ile Germinal, Fransız edebiyatının iki ayrı kutbu olsa da, kalpleri aynı mesele için atıyor: Her iki kitap da küçük insanların devasa sistemler altında nasıl ezildiğini merkeze alıyor. Jean Valjean’ın bir somun ekmek için hapse girmesi ile maden işçilerinin çocuklarının açlıktan ölmesi aynı trajedinin farklı perdeleridir.
İki eser de karakterlerin kişisel gelişiminden ziyade, bir kitlenin uyanışını anlatıyor. Paris barikatlarındaki gençler ile Montsou’daki maden grevcileri, daha iyi bir dünya düşleyen aynı ruhun temsilcileridir.
Hugo bunu vicdan ve ahlak üzerinden işlerken, Zola bunu biyolojik ve sosyolojik zorunluluklar üzerinden anlatıyor. Ancak her ikisi de sonunda aydınlık bir gelecek vadederek bitiriyor.
Zihnimin beni Gazap Üzümleri’ne götürmesi de çok haklı bir refleks, çünkü Zola’nın Germinal’i ile Steinbeck’in Gazap Üzümleri aslında aynı madalyonun iki farklı yüzü gibi. Biri yerin yüzlerce metre altındaki karanlığı, diğeri ise uçsuz bucaksız ama başkasına ait olan toprakların tozunu anlatır.
Her iki romanda da açlık, bir mide meselesinden ziyade; insanın onurunu sınayan, onu vahşileştiren ya da birleştiren devasa bir karakter gibi. Germinal’de maden işçileri bir somun ekmek için canavarlaşan maden ocağına kurban verilirken; Gazap Üzümleri’nde Joad ailesi, yol kenarında çürüyen meyvelere bakıp açlıktan ölmemeye çalışır.
Etienne Lantier ve Tom Joad
Bu iki karakterin yolculuğu da birbirine çok benziyor:
Etienne- Dışarıdan gelen, eğitimli sayılabilecek ve işçileri örgütleyen bir yabancı.
Tom Joad- Hapisten çıkan, başlangıçta sadece kendi ailesini düşünen ama sonunda toplumsal bir bilince ulaşan bir figür.
İkisi de hikayenin sonunda birer fikre dönüşerek ortadan kaybolurlar. Tıpkı tohumun toprak altında kaybolup başak vermesi gibi.
Germinal’de maden ocağı insanı yutan bir obur iken, Gazap Üzümleri’nde traktörler insanların evlerini yıkan cansız canavarlardır. Her iki yazar da teknolojinin sermaye elinde insanı nasıl köleleştirdiğini sarsıcı bir biçimde işliyor.
Germinal biterken, toprağın altından gelen seslerle gelecek baharın müjdesini verir.
Gazap Üzümleri ise Rose of Sharon’ın o unutulmaz, hayat veren fedakarlığıyla biter. İki final de aslında şu mesajı veriyor:
" Yaşam, her türlü yıkıma rağmen bir yolunu bulup devam eder."
Son olarak rotayı Çukurova’nın bereketli ama bir o kadar da çileli topraklarına, İnce Memed’e kırmak tam anlamıyla bir direniş üçlemesini tamamlamak olur.
Fransa’da Etienne, Amerika’da Tom Joad neyse, Toroslar’da İnce Memed odur. Mekânlar değişir, lisanlar değişir ama sömürgecinin yüzü ve mazlumun ahı hiç değişmez..
İnce Memed’in en büyük felsefesi mecbur olmaktır. Nasıl ki Etienne madene inmeye, Tom Joad yollara düşmeye mecbursa; Memed de Abdi Ağa’nın zulmüne karşı dağa çıkmaya mecburdur. Bu, keyfi bir başkaldırı değil, yaşamak için son sığınaktır..
Zola, madeni insan yutan bir canavar olarak anlatırken, Yaşar Kemal Dikenliözü’nü ve beş köyün çilesini o meşhur çakırdikeni üzerinden anlatıyor. O dikenler aslında köylünün tenine batan yoksulluktur. Maden işçisinin ciğerine dolan toz neyse, Memed’in ayağına batan o diken de odur...
·
61 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.