Tavuktan Yılan Çıkaran Bürokrasi
Ölümcül Yumurtalar’ı okurken dikkatimi çeken şeylerden biri, yazarın bilim kurgu gibi görünen bir hikâyenin içine sert bir sistem eleştirisigizlemiş olmasıydı. Hikâyenin merkezinde zooloji alanında çalışan ve özellikle amfibiler üzerine uzmanlaşmış Profesör Persikov var. Oldukça huysuz, asabi ve insanlarla pek anlaşamayan biri olarak çizilmiş; dışarıdan bakınca biraz itici biri gibi görünüyor ama aslında bütün derdi bilimiyle uğraşmak.
Spoiler içerir!
Persikov tesadüfen canlıları olağanüstü hızda büyüten bir ışın keşfediyor. O sırada ülkede tavuklara kıran girmiş durumda ve devlet bu keşfi hemen “ülke yararına” kullanmak istiyor. Ama işin içine bürokrasi girince işler yine bildiğimiz gibi sarpa sarıyor. Persikov’un geliştirdiği cihaz neredeyse onun elinden alınarak tavuk üretimini artırmak amacıyla başka birine emanet ediliyor. Bu işi yönetecek kişi ise bilimsel açıdan pek yetkin olmayan, liyakatsiz sayılabilecek bir yönetici.
Tam bu sırada Persikov kendi araştırmaları için sürüngen yumurtaları sipariş ediyor. Fakat burada klasik bir bürokratik karışıklık yaşanıyor: Persikov’a gönderilmesi gereken sürüngen yumurtaları yanlışlıkla tavuk üretimini yöneten o liyakatsiz görevliye gidiyor. Bu hata ilk başta kimsenin fark etmediği bir zincirleme felaketi başlatıyor. Persikov’un keşfettiği ışın tavuk üretimi için kullanılan yerde sürüngen yumurtaları üzerinde uygulanınca, ortaya devasa boyutlarda sürüngenler çıkıyor. Kısa sürede kontrol edilemez hale gelen bu yaratıklar ülkeyi bir felakete sürüklüyor. Ordu müdahale etmek zorunda kalıyor ama o noktaya gelene kadar koca bir şehir yok oluyor.
Burada önemli olan şu: Persikov aslında deneyinde yanlış bir şey yapmıyor. Felaket bilimsel bir hatadan değil, liyakatsiz insanların yönettiği bir sistemin yarattığı bürokratik karmaşadan doğuyor. Ama işler kontrolden çıkınca suç yine en kolay hedefe, yani bilim insanına yükleniyor.
Bu hikâyeyi okurken ister istemez şunu düşündüm: Mikhail Bulgakov’un Sovyet döneminde yaşadığı baskıları, sansürü ve eserlerinin yasaklanmasını bildiğinizde metin bambaşka bir anlam kazanıyor. O zaman bu hikâye sadece bir bilim kurgu hikâyesi olmaktan çıkıyor; aynı zamanda oldukça keskin bir politik hiciv ve bir tür kişisel haykırış gibi okunabiliyor.
Profesör Persikov’un yaşadığı adaletsizlik ve ardından gelen linç süreci bana açıkça yazarın kendi hayatını hatırlattı. Bulgakov sanki sistemin dışına itilmiş olma duygusunu bilim kurgu maskesiyle anlatıyor. Felaketin gerçek nedeni bilim insanı değil; bilgisiz, yetersiz ve aceleci kararlar alan yöneticiler. Ama buna rağmen fatura en kolay hedefe kesiliyor.
Kitabın sonunda Persikov’un halk tarafından linç edilmesi bence metnin en çarpıcı kısmı. Bu sahne sadece trajik değil, aynı zamanda güçlü bir toplumsal mesaj da taşıyor. Galeyana gelmiş bir kalabalığın suçluyu yanlış yerde araması ve bireyi ezmesi oldukça sarsıcı bir şekilde anlatılmış.
Sonuçta felaketin asıl sorumluları olan aceleci, liyakatsiz ve çıkar peşinde koşan yöneticiler hiçbir bedel ödemezken, bütün suç Persikov’un üzerine kalıyor. Bu da kitabın bıraktığı o ağır adaletsizlik duygusunu daha da güçlendiriyor. Bana kalırsa Bulgakov burada yalnızca bir felaket hikâyesi anlatmıyor; aynı zamanda bilgisizliğin, bürokrasinin ve kitle psikolojisinin nasıl yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini de gösteriyor.
Mihail Bulgakov
Mihail Bulgakov·
32 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.