Amerikan psikolojisinde bir isim: B. F. Skinner
Skinner, neye dikkat göstereceğine serbestçe karar verir görünen bir hayvanın- bir güvercin, sıçan veya domuzun örneğin- siz ne isterseniz ona dikkat göstermesin sağlamanın mümkün olduğunu keşfetmişti. Ne isterseniz onu yapacak şekilde yaratılmış bir robotmuşçasına hayvana odaklanma becerisini kontrol edebiliyordunuz.
Skinner'in bunu nasıl yaptığına dair sizin de deneyebileceğiniz bir örnek vereyim:
Bir güvercini kafese koyun ve acıkmasını bekleyin sonra kafese bir düğmeye bastığınızda içine yem bırakan bir yemlik ekleyin. Güvercinler çok hareketli hayvanlardır. Güvercinin önceden belirlediğiniz rastgele bir hareketi yapmasını - örneğin kafasını yukarı kaldırmasını ya da sol kanadını dışarı çıkarmasını- bekleyin ve tam o anda düğmeye basın sonra aynı hareketi tekrar yapmasını bekleyin ve yine yem verin. Bunu birkaç defa yaptığınız takdirde güvercin yem istediğinde de sizin belirlediğiniz o rastgele hareketi yapması gerektiğini öğrenecek ve o hareketi sık sık yapmaya başlayacak.
Doğru yönlendirdiğiniz takdirde ödüllendirmeyi seçtiğiniz hareket, güvercinin odağına yerleşecek saplantılı biçimde kafasını yukarı kaldırmaya ya da sol kanadını dışarı çıkarmaya başlayacak.
Doğru ödüllendirdiğiniz takdirde pek çok hayvan çok karmaşık ve kendileri için anlamsız şeylere odaklanacaktır.
Skinner, bu ilkenin insan davranışlarının neredeyse tamamını açıkladığına ikna olmuştu. Özgür olduğunuza, seçimler yaptığınıza neye dikkat göstereceğinizi belirleyen karmaşık bir zihniniz olduğuna inanıyorsunuz- ama bunlar hep hikaye. Odaklanma hissinizle birlikte siz hayatınızı boyunca tecrübe ettiğiniz tüm pekiştirmelerinin toplamından ibaretsiniz aslında. Skinner'a göre insanlarda - özgür iradeyle seçim yapan bir kişi olmak anlamında- zihin yoktu. Akıllı bir tasarımcının sizi istediği gibi programlaması mümkündü. Bundan yıllar sonra Instagram'ı tasarlayanlar da şöyle soracaklardı: Kullanıcıları -kalpler ve beğeniler- yoluyla selfie çekmeye özendirirsek fazladan yem almak için sol kanadını açıp duran güvercinler gibi, saplantılı biçimde bunu yapmaya başlarlar mı acaba?
Skinnerin esas tekniklerini alıp bir milyar insana uygulayacaklardı.
·
15 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.