Dil Belası genel esaslarıDuygu ve Düşünce
İmam Gazali İslam düşünce tarihinde ahlak ve nefis terbiyesi üzerine en derinlikli analizleri yapan âlimlerden biridir onun baş yapıtı olan ihya-u ulumiddin (dinin ilimlerin ihyası) adlı eserinin Mühlikat bölümünde dilin afetleri başlığına geniş bir yer ayrılmıştır.
Gazali’ye göre dil, hacmi küçük ancak itaati veya isyanı büyük bir organdır. Kalbin tercümanı olduğu için, kalpteki iyilik de kötülük de dil aracılığıyla dışa vurur. Gazalinin sınıflandırmasına göre dilin başlıca afetleri ve bu konuda sunduğu analizler:
1-malayani (boş ver faydasız konuşmak)
Gazali, dilin ilk afetinin kişiyi ilgilendirmeyen ne dünyaya ne ahirete faydası olan şeyleri konuşmak olduğunu belirtir insan en kıymetli sermayesi vakittir boş konuşmak bu sermayeyi tüketmektir.
2-Batıla dalmak ve günahı konuşmak
Çirkin meclislerde bulunup içki, kumar veya Fuhş-i at gibi haram konular hakkında detaylı sohbetler etmektir. Gazali, bu durumun kalbi kararttığını ve insanı kötülülüğe alıştırdığını savunur.
3- Mira ve cidal (tartışma ve çekişme)
Başkasına üstünlük kurmak, onu susturmak veya bilgisini yarıştırmak amacıyla yapılan tartışmalardır. Gazali’ye göre bu, dostlukları bitiren ve kalbe kin tohumları eken bir hastalıktır.
4-husumet (düşmanlık ve kavga)
Siri hakkını almak için bile olsa, deri sertleşti reci sürekli kavga halinde olmak ve kırıcı konuşmaktır. Bu durum, insanı “insaf” çizgisinden uzaklaştırır.
5- Tesannu ( Konuşmada Yapmacıklık)
Kelimeleri süsleyerek, edebi sanatlar yaparak başkalarını etkilemeye çalışmak ve olduğundan farklı bir entelektüel kimliğe bürünmektir. Gazali, sadeliğin doğruluğun bir yansıması olduğunu vurgular.
6- Fuhş, Şetm, Bezâet (çirkin ve küfürlü sözler)
Sövmek, kaba konuşmak ve insanların utanacak konuları açıkça dile getirmektir. Gazali, bu afetin kaynağının “ kötü ahlak” ve “ başkalarını aşağılama isteği” olduğunu belirtir.
7- mizah (alaycı şaka)
Gazali şakayı tamamen yasaklamaz ancak ölçüsüz, sürekli başkasını incitecek, vakarını zedeleyecek boyuttaki mizahi bir afet olarak görür. Aşırı gülmeyin kalbi öldürdüğünü hatırlatır .
8-gıybet (arkadan konuşma)
Gazalinin üzerinde en çok durdu afetlerden biridir. Bir kimsenin gıyabında, duyduğunda hoşlanmayacağı bir özelliğini zikr etmektir. Bunu ölü eti yemek kadar iğrenç bir eylem olarak niteler .
9- Nemine (söz taşıma)
İnsanların arasını bozmak amacıyla birinden diğerine söz taşımaktır. Toplumsal huzuru bozan en büyük dik kusurlarından biri kabul edilir.
Gazali’ye göre dilin reçetesi: “Sükut” (susmak)
Özetle Gazali için dil bir bıçak gibidir. Doğru kullanılırsa hayat verir, kontrolsüz bırakılırsa sahibi ve çevresini felakete sürükler. Kalbin ıslahı, dilin hapsedilmesinden geçer .
·
44 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.