Odysseia
Odysseia, 5 ayrı destan parçasından oluşmaktadır:
I. Telemakhia
II. Kalypso'nun Adasında
III. Phaiakların Ülkesinde
IV. Odysseus'un Serüvenleri
V. İthake'de
Bu bölümlerin birincisi, ikincisi, dördüncüsü ve beşincisi Odysseia'nın ozanı tarafından anlatılırken üçüncü bölüm doğrudan Odysseus'un ağzından aktarılır.
Odysseia Destanında Kişiler
Odysseus: Destanda Odysseus'a atfedilen sıfatlarda "poly" yani "çok" kelimesini görürüz. "Metis" yani düşünme gücü ve akıl anlamına gelir. "Mekhanos" ve "Tropos" ise çare bulma, sorun çözme, plan kurma gücüdür. Polytropos, Polymekhanos, Polymetis gibi sıfatlar da çok akıllı, sorun çözmede çok becerikli, kurnaz gibi anlamlara çıkmaktadır. Odysseus, oldukça akıllı ve çokça düşünen bir kahramandır, sorunları çözmede beceriklidir. Kurnazdır evet ama kurnazlığı kötülük için değil, iyilik ve sorunlardan kurtulmak amaçları için kullanır.
Telemakhos: Odysseus'un oğlu.
Penelopeia: Odysseus'un karısı.
İlyada ile Odysseia Arasındaki Temel Fark
İlyada'daki Truva Savaşı bir efsanedir. Bütün toplumu ilgilendiren bir olayın, insan ile tanrılar arasındaki ilişki ve din çerçevesinde ele alınmasıdır. Tanrılar ve Tanrıçalar çok baskın bir rol oynar, olaylara direkt olarak karışırlar. Odysseia destanı ise Odysseus'un öyküsüdür. Tanrılar, İlyada'daki gibi kendi benlikleriyle devamlı olarak olayın merkezine inmez, daha çok yönlendirici konumdadırlar ve aracı semboller olan varlıklar ile olayı etkiler. Fakat bu varlıkların da Tanrılar ile doğrudan, devamlı ve güçlü bir bağından söz edilemez.
( ---SPOILER---- )
Odysseia Destanı'nın Özeti
Odysseus, Troya Savaşı'ndan sonra binbir türlü zorluk ve uğursuzluk ile savaşmış ve 10 yıl boyunca ülkesine dönememiştir. Kalypso'nun Adası'nda alıkoyulmuş şekildeyken en sonunda Zeus bu duruma acır. Tanrıça Athene öncelikle Odysseus'un yurdu olan İthake'de bulunan Telemakhos'un yanına bir insan kılığında gider ve Telekmakhos'u babası Odysseus hakkında Akhalardan bilgi toplaması yönünde harekete geçirir. Odysseus'un 10 yıl boyunca yurduna dönememesi sebebiyle öldüğü düşünülür ve karısı Penelope'nin yakın krallıklardan talipleri İthake'deki saraya üşüşürler. Yerler, içerler, şölenlere katılırlar ve Odysseus'un malını mülkünü her geçen gün eritirler. Odysseus'un hayatta olması ve İthake'ye gelerek bütün bu talipleri tek tek yok etmesi Telemakhos'un en büyük isteğidir.
Telemakhos, Akhaları toplayarak isyan eder annesi Penelopeia'nın kocası olmak için talip olanların bütün mal varlığını günden güne yediğinden. Akhalardan birisi çıkarak Penelopeia'nın onları bir kefen dokuduğunu söyleyerek 3 yıl boyunca oyaladığını söyler. Penelopeia'nın Odysseus'un babası Laertes için sabahları bu kefeni dokuyup geceleri ise söktüğünü anlatır. Telemakhos, Zeus'a yakarır ve Zeus iki kartal salar toplantının üstüne. Bunu gören kahin Odysseus'un geri döneceğini ve Akhaların başına kötü şeylerin geleceğini anlatır. Buna inanmayan Akhalar kahini tehdit eder ve Telemakhos'a annesi Penelopeia'nın onları oyalamaya devam ettiği sürece bütün malını mülkünü yiyeceklerini söyler. Ardından Telemakhos bir teklifte bulunur. Bir gemi ve yanına adamlar ister. Babası Odysseus'un yaşayıp yaşamadığını araştıracak ve eğer öldüğünü öğrenirse memleketine geri gelerek annesini Akhalardan biriyle evlendireceğini söyler. Telemakhos, yakarır Athene'ye ve Tanrıça Athene baba dostu Mentor kılığında yanına gelir, onun bu serüveninde başarılı olacağını söyler ve cesaret verir. Athene, Mentor'un kılığında şehirde gemi ve gönüllü kürekçileri ayarlar Telemakhos için. Daha sonra Athene de Mentor kılığında gemiye biner ve Telemakhos, kürekçi yoldaşlarıyla beraber yola çıkar.
Gemi Pylos'a gidince karaya inerler ve Nestor'u bulmak gerektiğini söyler Athene. Telemakhos, Nestor'u bulur ve babasını sorar. Nestor, Troya şehrinin yakılıp yıkıldığını ama ardından Zeus'un onlara kötü şeyler hazırladığını anlatır. Atreusoğulları yani Agamemnon ile Menelaos arasında anlaşmazlık çıkar. Agamemnon, halkın orada kalıp tanrılara adak adayıp onları yatıştırmak gerektiğini söylerken, Menelaos ise memleketlere geri dönmek gerektiğini söyler. Gemilerle açılırlar denize Menelaos'u takip edenler. Bunların içinde Nestor ve Odysseus da vardır. Fakat Athene kendisine sunaklar sunulmadığı için kızar ve fırtınalar gönderir denizdekilere. Birtakım savaşçılar geri dönüp Agamemnon'un gönlünü almak gerektiğini ve tanrılara kurban adamaları gerektiğini düşünür. Odysseus da geri dönenler arasındadır.
Nestor, Agamemnon'un hikayesini anlatır Telemakhos'a. Agamemnon Troya'da savaşırken Aigisthos, Agamemnon'un karısı Klytaimnestre'nin aklını çeler ve koynuna alır. Daha sonra Agamemnon Mykene'ye dönünce onu öldürür ve 7 yıl başa geçer. 8. Yılda ise Agamemnon'un oğlu Orestes, Aigisthos'u öldürerek babasının intikamını alır.
Telemakhos, Nestor'u oğlu Peisistratos eşliğinde Lakedaimon'a yani Menelaos'un yanına gider babası Odysseus hakkında bilgi alma umuduyla. Menelaos başından geçenleri anlatır. Mısır'a yakın Pharos adasında mahsur kaldığını, bir türlü çıkış yapamadığını, orada Proteus adında yaşlı bir tanrının kendi kızı Eidothoe'nin yardımıyla nasıl pusuya düşürdüğünü ve ondan Agamemnon, Aias ve Odysseus hakkında bilgi aldığını anlatır.
Athene, Odysseus'un eve geri dönenemesine ve başına gelenlerden ötürü ona acır. Zeus'a söyler ve Zeus da Odysseus'u adasında alıkoyan tanrıça peri (Nymphe) Kalypso'ya Odysseus'u bırakmasını söyler aracı Tanrı oğlu Hermeias ile. Kalypso, haberi alınca kızar ama mecburen boyun eğer. Odysseus'un yanına gider ve onu serbest bırakacağını, kendine bir sal yapıp gitmesini söyler. Odysseus önce tuzak kurduğunu düşünüp şüphelenir fakat yemin ettirir ve inanır. 4 gün içinde salını yapan Odysseus, Deniz yolculuğuna çıkar. Phaiak toprağına varmak üzereyken onu gören Poseidon dalgalar ve fırtınalar yaratarak Odysseus'un salını parçalar. Odysseus, kayalara savrulur ölümden döner ama onu Athene korumaktadır. Güçlükle sığ bir yerden çıkar toprağa. Phaiak'ın kralı Alkinoos'un kızı Nausikaa'ya denk gelir. Güzel sözlerle yalvarır ona ve Nausikaa, Odysseus'a kıyafetler verir, yıkandıktan sonra bedenine sürmesi için yağ verir. Ona Alkinoos'un evinin yolunu gösterir ve dedikodu çıkmasın diye sonradan gelmesini söyler. Odysseus, krala gider ve hikayesini anlatır. Kral da Odysseus'u sağ salim topraklarına götüreceğini söyler. Odysseus, yola çıkmadan önce konukluğunun şerefine şölenler ve oyunlar düzenlenir. Odysseus'un da katılmasını kralın oğlu Laodamas, Odysseus reddedince ağır konuşur ona, oyundan ve savaştan hiç anlamadığını söyler. Odysseus da sinirlenir ve meydan okumaya karşılık verir. Phaiak erlerini disk atma oyununda yener. Daha sonra Ozan Demodokos Troya destanından kesitler anlatır, Troya Atını anlatır. Odysseus ise göz yaşlarını tutamaz. Ona kim olduğunu, başından ne geçtiğini sorarlar ve Odysseus da başlar anlatmaya.
(Flashback)
Troya'dan gemilerle ayrıldıktan sonra fırtınaya yakalanırlar ve öncelikle Kikonların kenti olan İsmaros'a savrulurlar. Orada Kikonları öldürür ve yağmalarlar. Odysseus ganimeti alıp kaçmaları gerektiğini söyler fakat askerler sözünü dinlemez, şarap içer vakit geçirirler. Kikonlardan sağ kalanlar diğer Kikonları çağırır intikam için. Odysseus'un erleri kayıplar verir, yenilgiye uğrar ve kaçmak zorunda kalırlar. Oradan Lotosyiyenlerin ülkesine savrulurlar. Lotos yiyeceğini yiyen askerler kendilerinden geçer, topraklarına dönme heveslerini unutur ve orada kalarak sadece Lotos yemek isterler fakat Odysseus onları zorla gemilere bindirir ve yola devam etmeleri gerektiğini söyler. Yola çıkarlar ve fırtınalar onları Kyklopların yani dev Tepegözlerin ülkesine savurur. Orada, en büyük Tepegözün yani Polyphemos'un mağarasına girerek Zeus'un onuruna konukluk armağanları almayı umarlar fakat Polyphemos onlara ne Zeus'tan ne de başka bir tanrıdan korktuklarını söyler. Odysseus'un 2 adamını oracıkta parçalar ve yer. Mağaranın girişini devasa bir kaya parçasıyla kapatan Polyphemos onları tutsak almıştır. Sonraki gün iki kişiyi daha yiyen devi öldürme fikrini düşünen Odysseus önce ona bal gibi şarap verir. Polyphemos bundan hoşlanır ve ona adını sorar. Odysseus adının "Kimse" olduğunu söyler. Dev, verdiği şaraptan ötürü ödül olarak onu en son yiyeceğini söyler. İki askeri daha yiyen Polyphemos toplamda 6 Akhayı vahşice midesine indirmiştir. Uykuya daldığında Odysseus ve arkadaşları büyük bir ağaç parçasından bir kazık oluştururlar ve ateşte ucunu yakarak uyuyan devin gözüne kazığı sokarlar. Kör olan Polyphemos yakarışlarla diğer Tepegözleri çağırır. Mağaranın girişinden seslenen Tepegözler Polyphemos'a ne olduğunu sorar. O da "Kimse saldırdı bana" diye cevap verir. Tepegözler "Kimse" saldırmadı diye düşünür ve giderler. Odysseus kurnazlığı ile Polyphemos'u oyuna getirmiştir. Ardından Polyphemos mağaranın girişine oturur güneş doğunca koyunların mağaradan çıkmasını, bu açıklıkta Odysseus ve adamlarını da çıkarken yakalayıp öldürmeyi düşünür. Fakat Odysseus, 3 koyunu birbirine bağlar ve her adamını da 3 koyunun ortancasının üstüne oturtur. Kendi de en büyük koyunun altına tutunur ve Polyphemos fark etmeden hepsi mağaradan çıkmayı başarır. Odysseus, gemiye bindikten sonra Polyphemos'a hakaretler yağdırır. Bunu duyan Polyphemos da babası Tanrı Poseidon'a yakarır ve Odysseus'un evine dönerken başına binbir türlü işler gelmesini ve tek başına kalmasını ister. Poseidon da fırtınalar göndererek Odysseus'un evine dönüşünü engeller. Gemiler Aiolos adasına sürüklenir. Orada düşmanlık görmezler, ağırlanırlar ve yola çıkmaları için Aiolos bir sığırın derisinden tulum yapar ve içine yel doldurur. Zeus onu yellerin yöneticisi yapmıştır. Yola çıktıklarında Odysseus'un adamları tulumun içinde Aiolos'un ona verdiği bir sürü hediye olduğunu fakat Odysseus'un onlarla paylaşmadığını düşünürler. Odysseus uyurken tulumu açarlar ve içinden çıkan yel yüzünden gerisin geri Aiolos'un adasına geri dönerler. Durumu Ailolos'a anlatan Odysseus adadan adamlarıyla birlikte kovulur. Oradan da açık denizde savrulan gemileri Aiaie adasına yani oy büyücüsü Kirke'nin adasına ulaşır. Odysseus'un adamları Kirke'nin evine gittiklerinde onlara içki hazırlar ve içine ilaç koyar. Bunu içen adamlara değneğiyle dokunan Kirke, onları birer domuza çevirir ve ağıla kapatır. Odysseus onlara bakmaya giderken Tanrı Hermeias genç bir adam kılığında önüne çıkar ve olacakları anlatır. Odysseus'a "Molü" adında kutsal bir ot verir ve bunun onu Kirke'nin büyüsünden koruyacağını, tam değneğiyle onu da domuza çevirmeye çalıştığı esnada kılıcını çekip üzerine atılmasını söyler. Bu noktada Kirke af dileyecek ve onu yatağına çağıracaktır. Tüm bunlar yaşanır ve Odysseus Kirke'nin yatağına girmeden önce ant içmesini ister zarar vermeyeceğini dair. Kirke ant içer. Daha sonra Odysseus'un isteğiyle tanrıça Kirke, arkadaşlarını yeniden insana çevirir. Odysseus ve adamları bir yıl boyunca Kirke'nin adasında kalırlar, şölenler yaparlar, eğlenirler. Fakat sonunda gitmek isterler. Odysseus, Kirke'ye bunu söylediğimde Kirke tamam der fakat önce Ölüler Ülkesi'ne gitmelerini ve orada Bilici Teiresias'ın ruhuna adak adamaları gerektiğini söyler. Böylece o da Odysseus ve adamlarına İthake'ye yani vatanlarına nasıl döneceklerini söyleyecektir. Ölüler Ülkesi Hades'in ülkesidir ve yanında da eşi Persephone bulunur. (Zeus ve Demeter'in kızı). Odysseus ve arkadaşları ölüler ülkesine gider, kurbanları keserler. Orada, Kirke'nin damından düşerek ölen arkadaşının ruhunu görür. Bedenini o adada bırakmamasını, alıp götürmesini ve bir mezar yapmasını ister. Ayrıca Odysseus, annesinin de ruhunu görür. Orada anlar annesinin öldüğünü. Bilici Teiresias'ın ruhu gelir, çukurdaki akıtılan kandan içer ve konuşmaya başlar. Eve dönüş yolunda Çatal Adası'na gideceklerini fakat buradaki inekleri, koyunlara dokunurlarsa arkadaşlarının öleceğini ve gemisinin yok olacağını kehanet eder. Odysseus Ölüler Ülkesinde, Agamemnon'un ruhunu da görür ve onunla konuşur. Agamemnon, ona nasıl ihanete uğrayarak öldüğünü anlatır. Akhilleus'un ruhu, Odysseus'a oğlunu sorar. Yiğit bir savaşçı olduğunu öğrenince de mutlulukla uzaklaşır.
Ölüler Ülkesi'nden ayrılan Odysseus ve arkadaşları Kirke'nin adasına geri döner. Orada ölen arkadaşı Elpenor'a mezar yaparlar ve Kirke onlara Seirenler'i (Sirenler) anlatır. Daha sonra Skylla (6 başlı deniz canavarı) ve Kharybdis (girdap) hakkında onları uyarır. Odysseus ve arkadaşları yola çıkar, yolda Skylla, kehanet edildiği üzere 6 arkadaşını kapar ve öldürür Odysseus'un. Oradan kurtulduktan sonra Çatal Adası'na erişirler. Odysseus onlara hiçbir ineğe ve koyuna dokunmamalarını, sahip oldukları erzaklardan yemeklerini söyler ve ant içtirir. Fakat bir ay boyunca fırtınalar durmaz ve o adada durmak zorunda kalırlar. En sonunda erzakları tükenen askerler açlıktan öleceklerine inekleri kesip yerler. İnekleri kesilen Güneş Tanrı, Zeus'a yakarır ve Zeus da Odysseus ve arkadaşları yola tekrar çıktığında üzerlerine şimşek ve fırtına göndererek gemilerini paramparça eder. Kehanette olduğu gibi Odysseus kurtulur, arkadaşları ölür. Odysseus, bir gemi parçası üzerinde sürüklenerek Kalypso'nun Ogygie Adası'na erişir. (Bu noktada Odysseus başına gelenleri kendi ağzından anlatmayı bitirir.)
Tüm olanları dinleyen Phaiak Kralı, Odysseus'un baba toprağına ulaşması için gemi ile yol göstermeleri için askerlerine emir verir. Odysseus, baba toprağında bir kıyıya indiğinde tanrıça Athene ile karşılaşır başka bir kılıkta. Athene, evinin, karısının ve oğlunun durumunu anlatır. Talipleri öldürüp intikam alması için de en uygun yolun Odysseus'u tanınmayacak bir hale getirmesi olduğunu söyler ve onu yaşlandırır, dönüştürür. Kimsenin onu tanıyamaz olacağı bir hale getirir.
Odysseus ile oğlu Telemakhos ilk karşılaştıklarında Odysseus'u tanıyamaz fakat tanrıça Athene onu eski genç haline getirir ve Telemakhos babasını görünce donup kalır. İlk başta inanmaz fakat Odysseus onu ikna eder. Domuz çobanı Eumaios yanlarına gelirken, Odysseus'un geldiğini öğrenip ağzından başkalarına kaçırmasın diye Odysseus'u tekrar yaşlı dilenci kılıığına sokar. Önce Telemakhos gider Odysseus'un evine ardından da domuz çobanı ile dilenci kılığındaki Odysseus. Talipler yine yer içerler Odysseus'un evinde. İçeri girdiklerinde Odysseus dilenci kılığında el açar ve dilenir taliplere. Hepsi ekmek ve et verirler Odysseus'a ama taliplerin en beteri Antinoos ona bir şey vermez ve Odysseus laf edince omzuna bir tokmak fırlatır. Telemakhos bunu görünce içi cız eder ama Odysseus hiçbir şey yapmamasını söylemiştir, dayanmasını söylemiştir, ses çıkarmaz. Daha sonra konağa İros adında başka bir dilenci girer ve Odysseus'u dilenci olarak görünce ona sataşır. Konaktan gitmesini yoksa onu pataklayacağını söyler. Odysseus da karşılık verir ve kavga çıkmak üzeredir. Talipler onların bu atışmasından keyif alır ve daha da kışkırtmak için dövüşmelerini ve kazananın konakta kalıp karnını güzelce doyuracağını söyler. Odysseus, İros'u döver ve konakta kalmaya hak kazanır.
Karanlık çökünce Penelopeia, bu yaşlı dilenciyle konuşmak ister çünkü kocasından haber almak ister. Odysseus, anlattıkça Penelopeia göz yaşlarını tutamaz. Daha sonra sütninesinden, yaşlı dilenci kılığındaki Odysseus'un ayaklarını yıkamasını ister. Süsninesi Odysseus'un ayaklarını yıkarken bir yara izinden onu hemen tanır.
Talipler yine şölende yemek yerken Penelopeia aşağı iner ve bir yarışma yapacağını söyler. Odysseus'un yayı ile bir ok fırlatan ve baltaların arasından geçirmeyi başaranla evleneceğini söyler. Telemakhos da bu yarışmaya katılmak ister ve kazanırsa annesini evlendirmeyeceğini söyler. Önce Telemakhos, sonra da bütün talipler yayı eline alır fakat hiçbiri yayı kurmayı başaramaz, güçleri yetmez. Odysseus da katılmak ister. Talipler karşı çıkıp aşağılasa da Telemakhos buna izin vereceğini söyler. Odysseus yayı zorlanmadan gerer ve baltaların arasından mükemmel bir şekilde oku geçirir. Daha sonra oku çevirir ve taliplerin en beteri Antinoos'un boynuna fırlatır. Ardından, oğlu ve iki yardımcısıyla bütün talipleri öldürür. Sadece bir ozanı ve küçükken oğluna bakmış başka birini sağ bırakır. Yokluğunda taliplerle yatmış kadınları astırır ve ona ihanet eden hizmetçilerinden birini de acı şekilde öldürtür. Ardından sütninesine karısı Penelopeia'yı uyandırıp aşağı indirmesini söyler. Penelopei uyanır fakat duyduklarına inanamaz. Hatta Odysseus'un karşısına geldiğinde bile inanamaz. 20 yıl geçmiştir aradan ve bunun bir ölümlü ya da bir ölümsüzün oyunu olabileceğini düşünür. Odysseus'u test etmek ister. Hizmetçiden yatağını getirip kurmasını söyler, Odysseus ise o yatağı bir kişinin kaldırıp kurmasının imkansız olduğunu ve onu kendi elleriyle nasıl yaptığını detaylı bir şekilde anlatır. Penelopeia o anda anlar Odysseus olduğunu karşında duranın. Atlar boynuna ve gözyaşlarına boğulur.
Odysseus, babası Laertes'in yanına gider ve geldiğini söyler. Babası eğer Odysseus ise gelen, kanıtlamasını ister. O da yara izini gösterir ve bahçedeki ağaçları sayar kendi diktiği. Laertes, atlar Odysseus'un boynuna. Hasret giderir baba ve oğul. Odysseus'un öldürdüğü taliplerin ailelerine haber gitmiştir ve ölülerini almaya gelirler. Fakat, Alkinoos'un babası Eupeithes öç almak ister. Yanındaki erleri kışkırtır ve Odysseus'un evine yürürler. Bu esnada, tanrıça Athene, Zeus'a bu amansız savaşı devam ettirip ettirmeyeceğini sorar. Zeus, Athene'ye barışı sağlamasını ve savaşı bitirmesini söyler. Bu esnada Odysseus'tan öç almak isteyenler evinin önüne gelir. Odysseus'un babası Laertes Tunç kargıyı fırlatır ve Eupeithes'i öldürür. Tam Odysseus öne atlayıp savaşı harlayacakken Tanrıça Athene araya girer ve herkese öfkeyle sesini savurur ve savaşın artık barışa dönmesi gerektiğini söyler. Odysseus'a döner ve savaşı sonlandırmazsa Zeus'un öfkesine uğrayacağını söyler. Odysseus da tanrıçanın sözünü dinler. Athene, sesini ve bedenini Mentor'unkine çevirip karışıklıklı antlar içtirir ve barış sağlanmış olur.
·
84 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.