Bir kimlik okuması1000Kitap
Bilge Kağan’ın Yazıtı’nı temel alan bir çalışma. Sadece yazıt değil, Bilge Kağan’ın dediklerini daha iyi anlamamız için dönemin siyasi atmosferini, devlet yönetimini ve sosyal yapısını da analiz ediyor.
Bilge Kağan’ın vasiyetleri, öğütleri ise Türk devletinin nasıl ayakta kalacağını, halkın nasıl bir arada tutulacağını ve hangi hataların felakete yol açacağı üzerine odaklanır.
Taşağıl, yazıtların orijinal ruhunu bozmadan, anlayacağımız bir akıcılıkla bize sunuyor. Bir tarih kitabı okuması değil, bir kimlik okuması.
"Üstte gök çökmedikçe, altta yer delinmedikçe kimse Türk milletinin devletini ve töresini yıkamaz."
Bilge Kağan’ın da aktarmak istediği gibi bölünmemek ve yıkılmamak için içten içe birbirimizi yememeliyiz, isyan etmemeliyiz. Bir olmanın yolunu bulmalıyız. Türk’ün Türk’ten başka dostu yok. Bunu bilerek dış devletlerin bağımlısı olmadan milli bilinç, milli şuur içinde vatan koruyucusu ve sevdalısı olmalıyız.
Okumaya başlamadan önce Göktürkler'i anlamak mühim. Kitaptan Göktürklere ait bir kronolojik sıralama yaptım. Aşağı bırakıyorum. Aslında yaşanan isyanları, dışarıdan yapılan müdahalelerdeki tahminsizliği okudukça Bilge Kağan'ın Vasiyeti'ne daha fazla hak veriyoruz.
I. Göktürk Devleti
• Göktürklerin Kökeni: A-shih-na kabilesi efsaneye göre kurttan türemiştir. Bu nedenle sonradan gelenler kendilerini Börü (kurt) olarak isimlendirmiştir.
• Juan-juanların kızını isteyen Bumin, küçük görülünce ani baskın sonucu Juan-juanları yenilgiye uğratarak İl Kağan unvanını aldı (552). Aynı yıl vefat etti.
• 553: Yerine oğlu Kara Kağan geldi. Aynı yıl vefat etti.
• 553: Kardeşinin yerine Mukan Kağan geldi. Devlete en parlak zamanını yaşattı. Çin imparatorlarına "oğullarım" diye hitap ediyordu. 572'de vefat etti.
• 572: Kardeşinin yerine Taspar geldi. Budizm dinine meyledince halk ondan soğudu. 581'de vefat etti.
• Daha sonra oğlu An-lo seçildi ama başarısız olunca İşbara Kağanlığa geldi (Kara Kağan'ın oğlu).
Doğu Göktürk Devleti
• 585: İşbara, Çin'in üstünlüğünü kabul etmek zorunda kaldı. 587'de vefat etti.
• 587: Kardeşinin yerine Baga Kağan oldu. Çin'in üstünlüğünü kabul etmeye devam etti. 589'da savaşta alnından okla vurularak vefat etti.
• 589: İşbara'nın oğlu Tou-lan Kağan oldu. Çin'in baskısını defetti. Vergi vermeyi durdurup akınlar düzenledi.
• Bu sırada Çin devreye casuslarını soktu, isyanlar gerçekleşti. Tou-lan öldürüldü. Devlet bir süre başsız kaldı.
• Çinliler kendilerine sığınan T'u-li'yi başa geçirdi.
• 609: Başa T'u-li'nin oğlu Shih-pi geldi. Devleti toparladı. Akınları ile Sui İmparatorluğu yıkılıp T'ang İmparatorluğu kuruldu (617).
• 619: Shih-pi ölünce kardeşi Ch'u-lo geldi. Başarılar devam etti ama Çin casusları tarafından zehirlenerek öldürüldü (621).
• 621-625: İl Kağan başa geldi ama devletin önemli mevkilerine Türk olmayan kişileri getirdi. Millet huzursuzlanınca devlet sarsıldı.
• 630: İl Kağan Çin'e esir düşüp üzüntüden öldü.
Batı Göktürk Devleti
• 552-576: İstemi Yabgu batı kanadını başarı ile idare etti.
• 576: Oğlu Tardu gelerek devletin doğusundan ayrıldı (582). Çinlilerin entrikaları yüzünden varlığını devam ettiremedi.
Fetret Devri
• 679: Bu tarihe kadar T'ang İmp. Göktürk ülkesini idare etti.
• Ayaklanmalar gerçekleşti.
• 682: Kutlug liderliğindeki 3. ayaklanma başarılı oldu. II. Göktürkler bağımsızlığını ilan etti.
• Tonyukuk ve İlteriş Kutlug birleşti.
II. Göktürk Devleti
• Kutlug Kağan Çin'e ağır darbeler indirdi.
• 691: Kutlug vefat edince kardeşi Kapgan geldi. Amacı Türk birliğini sağlamaktı. Çin'den istediği her şeyi aldı.
• 696-697: Tonyukuk, Bilge ve Kül Tegin isyanları bastırdı.
• 716: Kapgan halkına zalimdi. İsyanlar çıktı. Pusuya düşürülerek öldürüldü.
• Bilge Kağan oldu.
• 717-725: Bilge Kağan, Kül Tegin, Tonyukuk birçok sefer yaptı, Çinlileri hezimete uğrattı.
• 731: Kül Tegin vefat etti.
• 734: Bilge Kağan vefat etti.
• Daha sonra gelen kağanlar aynı başarıyı gösteremedi.
•745: II. Göktürk Devleti yıkılırken müttefik boylar kendi devletlerini kurdu.
·
37 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.