Aydınlanma'dan beri Batı düşüncesine musallat olan insan doğası yanılgısını yıkmak için yazılmış, kısa ama felsefi şiddeti yüksek bir manifesto kitap ile karşınızdayım. Gasset, doğa bilimlerinin (fizik, matematik) yöntemlerini insana uyarlamaya çalışan zihniyete savaş açıyor bu eseriyle.
Kitabın ve belki de Gasset'nin tüm felsefesinin kalbi bu cümlede atıyor: "İnsanın doğası yoktur, tarihi vardır." Taşın, ağacın veya bir kaplanın değişmez bir doğası vardır; bir kaplan her zaman kaplan gibi davranır. Ancak insan, önceden belirlenmiş bir fıtrat ile dünyaya gelmez. Bizler, neysek o değilizdir; bizler, ne olduysak oyuzdur.
Gasset, insanı anlamak için laboratuvar deneylerinin veya psikiyatrik teşhislerin (fiziksel aklın) yetersiz olduğunu, insanın ancak bir anlatı (tarihsel akıl) üzerinden anlaşılabileceğini savunur. Bizler, geçmişimizin bizzat kendisiyiz. Geçmiş, arkamızda bıraktığımız ölü bir zaman dilimi değil, şu anki eylemlerimizi dikte eden aktif bir sistemdir. Bir insanı anlamak, onun hikâyesini geriye doğru okumaktır.
Hâliyle kusursuz neden-sonuç ilişkileri felsefede şık durabilir ama iyi bir romanda karakterler her zaman geçmişlerinin mantıklı birer uzantısı olmak zorunda değildir; bazen hiçbir tarihsel birikimle açıklanamayan, salt o ana ait kanlı bir hezeyanla da tuvali parçalayabilirler.
Bu eserle birlikte Gasset külliyatını tamamlamış bulunmaktayım.
·
72 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.