kişisel incelemeDuygu ve Düşünce
Otomatik Portakal kitabını bitirdiğimde hissettiğim şey tam olarak “beğenmek” değildi. Daha çok rahatsız edici bir hayranlık gibiydi. Bu yüzden bu kitap hakkında konuşurken kendimi biraz çelişkili hissediyorum. Çünkü bir yandan okurken sürüklendim, etkisinden çıkamadım; diğer yandan bu kadar şiddet dolu bir dünyayı “severek” okumuş olmak bana etik olarak sorgulanması gereken bir durum gibi geliyor.
Kitabın yazarı Anthony Burgess, bence okuyucuyu bilerek bu ikilemde bırakıyor. Alex karakteri açıkça kötü biri. Yaptıkları savunulamaz. Ama buna rağmen anlatım dili, olayların akışı ve karakterin iç sesi insanı garip bir şekilde onun bakış açısına çekiyor. İşte tam bu noktada rahatsızlık başlıyor. Çünkü kendimi zaman zaman Alex’i anlamaya çalışırken buldum, hatta bazı anlarda onunla birlikte hareket ediyormuşum gibi hissettim.
Kitabın en güçlü tarafı da bence bu: okuyucuyu kendi ahlakıyla yüzleştirmesi. Normalde net bir şekilde “bu yanlıştır” diyebileceğim şeyleri, kitap ilerledikçe daha karmaşık görmeye başladım. Özellikle Alex’in maruz kaldığı “iyileştirme” süreci, beni ciddi anlamda düşündürdü. Bir insanın zorla iyi yapılması gerçekten iyi midir? Yoksa kötülüğü seçebilme özgürlüğü, insan olmanın bir parçası mıdır?
Benim için kitabın asıl meselesi şiddet değil, özgür irade. Alex’in yaptığı kötülükler açık ama devletin onu kontrol etme biçimi de en az onun kadar rahatsız edici. Bu noktada kitap, okuyucuya net bir cevap vermek yerine bir soru bırakıyor: “İyi olmak mı değerlidir, yoksa iyi olmayı seçebilmek mi?”
Kitabı beğendiğimi söylemek bu yüzden zor. Çünkü “beğenmek” kelimesi sanki keyif almak gibi algılanıyor. Oysa bu kitap bana keyif vermekten çok rahatsızlık verdi. Ama belki de zaten iyi bir kitabın yapması gereken şey tam olarak budur. Okuyucuyu sarsmak, huzursuz etmek ve düşündürmek.
Sonuç olarak Otomatik Portakal benim için sevdiğim ama aynı zamanda mesafeli durduğum bir kitap oldu. Etkileyici, güçlü ve akılda kalıcı ama aynı zamanda etik olarak insanı zorlayan bir deneyim. Belki de bu yüzden unutulması zor bir eser.
·
27 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.