Bugünden Geçmişe Bakınca Hiçbir Şeyin Değişmediğini Görüyorsun
Sevgili Atinalılar,
Bildiğinizi sandığınız şeyleri sorgulamaya var mısınız?
Bazı metinler vardır; bilgi vermez, insanın zihnini yerinden oynatır.
Sokrates ile karşılaşmak da tam olarak böyle bir şey.
Onu okurken sadece yeni düşünceler edinmedim; aynı zamanda zihnimin nasıl çalıştığını fark ettim. Meğer ben, adını koymadan da Sokratesçiymişim.
Sokrates bana bir şey öğretti.
Belki bu, okumanın kendisiyle de ilgilidir ama Sokrates okumak zihnimi dinlendirdi. Düşüncelerimi nasıl yöneteceğimi, zihnimi nasıl terbiye edebileceğimi gösterdi. Bu bakış açısı için kendisine içten bir teşekkür borçluyum.
Sokrates’in yaptığı şey öğretmek değil; insanı kendi zihniyle yüzleştirmek. Cevap vermez, sorar. Verilen her cevabı sabırla çözer, çürütür ve insanı o rahatsız edici ama gerekli noktaya getirir:
“Ben aslında bilmiyormuşum.”
Ve belki de bilgelik tam burada başlar.
Onun yöntemi, kavramları tanımlamaya çalışırken sürekli yanlışı eleyerek ilerlemek. Adalet nedir, erdem nedir, iyilik nedir… Her cevap bir başka soruya dönüşür. Bu yüzden diyalogları bir bilgi aktarımı değil, bir zihinsel doğum sürecidir. İnsanı düşünmeye zorlayan bir ebeliğin içindesinizdir.
Sokrates’e göre kötülük cehaletten gelir. İnsan, bildiğini sandığı şeylerle hareket eder; ama eğer gerçekten bilseydi, kötüyü seçmezdi. Bu yüzden en büyük tehlike yanlış yapmak değil, yanlış yaptığını fark etmemektir.
Bu bakış onun ahlak anlayışında da kendini gösterir. Haksızlık yapmak mı, haksızlığa uğramak mı? Sokrates için cevap nettir:
İnsanın kendi ruhuna zarar vermesindense, dışarıdan zarar görmesi daha az yıkıcıdır. Vicdanın sağlam kaldığı yerde insan hâlâ kendini savunabilir.
Onun düşüncesi sadece bireyle sınırlı değildir. Atina’nın demokrasi anlayışını da sorgular. Her yurttaşın eşit oy hakkına sahip olduğu bir sistemde, herkesin her konuda söz sahibi olması gerektiğini kabul etmez. Bir inşaat işi söz konusu olduğunda nasıl ki ustaya başvurmak en doğru yolsa, devlet yönetimi gibi ciddi meselelerde de bilgi ve yetkinliğin belirleyici olması gerektiğini savunur. Ona göre her bireyin eşit değeri olabilir; ancak her görüş eşit derecede yeterli olmayabilir.
Yine de Sokrates’i anlamak için alıntılara değil, yöntemine bakmak gerekir. Çünkü Sokrates’in söylediği sözlerden çok, ona yakıştırılan sözler dolaşıyor. Onu tanımak isteyen biri, cümlelerinden çok sorularına kulak vermelidir.
Ve belki de en çarpıcı olan şu:
Yaşamı sorgulayan bu adam, yaşamın bedelini ölümle öder. Filozoflar içinde ölüme mahkûm edilerek ölen ilk isimdir.
Ama ironik olan şu ki…
Onu susturmak isteyenler, onun sesini daha da kalıcı kılmıştır.
Sokrates bana bir şey öğretti.
Düşünmenin, insanın kendi zihniyle dürüstçe yüzleşmesinin ne kadar zor ama ne kadar gerekli olduğunu gösterdi.
Ve şimdi size soruyorum…
Hey Atinalılar,
emin olduğunuz şeyleri bir daha düşünmeye var mısınız?
·
150 Gösterim
2 Yorum
Lütfen giriş yapınız.
