Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana, bir mübadele romanı olarak karşımıza çıkıyor. Kitabın incelemesine geçmeden önce Türk-Yunan Mübadelesi hakkında biraz bilgi vermek istiyorum.
1923 Türk-Yunan Mübadelesi, Lozan Antlaşması kapsamında uygulamaya konmuştur. Balkan Savaşı’ndan sonra Osmanlı İmparatorluğu topraklarının büyük bir kısmını kaybetmiş, bu süreçte önemli bir Müslüman nüfus yerinden edilmiştir. Ulus-devlet inşası sürecinde Anadoluyu Türkleştirip daha homojen bir nüfus yapısı oluşturma amacıyla, karşılıklı olarak nüfus değişimi fikri gündeme gelmiştir ve bu doğrultuda, Türkiye’deki Rum Ortodokslar ile Yunanistan’daki Müslüman Türkler zorunlu göçe tabi tutulmuştur. Bu dönemde azınlıkların Osmanlı’nın düşmanlarına sempati beslediğinin düşünülmesi ve bağımsız bir Türk ulus devleti kurmada azınlıkların sorun teşkil ettiği düşüncesi mübadele fikrinin benimsenmesinde etkili olmuştur. Aynı zamanda Yunanistan da müslüman azınlığı Türkiye’ye göndermek istiyordu ve burada en önemli mesele, mübadelenin gönüllü mü yoksa zorunlu mu olacağıydı. Bu uygulama, tarihte devletlerin azınlık sorununu çözmek adına kendi halkının bir bölümünü zorunlu göçe tabi tutmasının kötü bir örneği olmuştur. Mübadelenin temel kriteri din olmuş, etnik kökene göre bir ayrım yapılmamıştır. Ancak bu sürecin yeterince planlanmamış olması, mübadiller açısından ciddi psikolojik travmalara yol açmıştır.
Gelelim kitabımıza, zorunlu göçe tabi tutulan Türkler ve Rumların savaş sonrası yaşadığı dram masalsı bir dille anlatılırken, biz mübadelenin siyasi sonuçlarından çok toplumsal, kültürel ve bireye olan etkilerine odaklanıyoruz. Zorunlu göç haberi geldiğinde Karınca Adası’nda yaşayan halk şiddetli biçimde karşı çıksa da, günün sonunda hepsi teknelere toplanarak gönderilmiş. Kimseye ne istediği sorulmamıştı. Topraklarını terk etmeye zorlanan insanların karşılaşacakları zorluklar ve yaşayacakları sıkıntılar düşünülmemişti.
Bu süreç mekansal bir yer değiştirmeden ziyade, insanların aidiyet hissettikleri, içine doğdukları kültürden koparak bilmedikleri bir yaşam tarzına uyum sağlamak zorunda kaldıkları sancılı bir süreç. Sadece gitmeye zorlanan Rumlar için değil, gelen Türkler için de durum aynı. Roman karakterlerinden Ali Selim Bey’in Yunan topraklarını öz vatanı olarak tanımlaması da bunun bir örneği. Ve görüyoruz ki farklı etnik kimlikler ve bu çok kültürlü yapı ancak birlik ve beraberlikle korunabiliyor. Her dönem ve her yerde olduğu gibi, sahip oldukları güç ve konum nedeniyle süreci kötü yöneten ve mağduriyet yaratan, tek düşüncesi kendi çıkarı ve cebini doldurmak olan siyasilere yönelik eleştiriler de çok yerinde olmuş.
Adadan ayrılmayan ve tek başına kalan Vasili ile Türk Yüzbaşı Poyraz Musa’nın, sığınak ve bir umut olarak gördükleri bu adada yeni bir hayat kurma çabalarını, aralarındaki ilişkiyi, mevcut davranışlarını şekillendiren geçmiş deneyimlerinden hareketle okuyoruz. Vasili, köklerinden kopamayan, zorunlu göçe karşı direnişi temsil ederken; Poyraz Musa, savaşın travmasını içinde taşıyan bir asker olarak karşımıza çıkıyor. Okuma boyunca Yaşar Kemal’in ne kadar savaş karşıtı olduğunu görüyoruz. Vasili’nin sürekli Çanakkale Savaşı ve Sarıkamış Harekâtı gibi savaşları hatırlaması, Poyraz Musa’nın Urfa’da Fransızlara karşı verdiği mücadele ve diğer çatışmalar sonrası yaşadığı içsel hesaplaşmalar üzerinden savaşın birey ve toplum üzerindeki yıkıcı etkilerini bizlere aktarmış.
Fırat Suyu Kan Akıyor Baksana, insana vatan, aidiyet, kimlik gibi kavramları sorgulatan, empati yapmaya teşvik eden, müthiş gözlem ve anlatım tarzıyla bir okuma şöleni oldu benim için.
·
48 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.