Modern Çağın Yeni Putu olarak Seçim
Bu kitabı okurken sanki TikTok ya da Instagram’da geziyormuş hissine kapıldım. Sürekli önüme düşen "ideal hayat" formülleri, mükemmel dekore edilmiş evler, "doğru" beslenme rutinleri ve bitmek bilmeyen kişisel gelişim tavsiyeleri arasında, Renata Salecl’in Seçme İkilemi tam da bu kaydırma hareketinin yarattığı o tekinsiz boşluğu analiz ediyor.
Psikolojik açıdan Salecl, seçimin rasyonel bir süreç olduğu efsanesini yıkar. Psikanalitik bir perspektifle, en hayati kararlarımızın (çocuk sahibi olmak, aşık olmak, hatta bir cenaze törenini organize etmek) arkasında yalan söyleyen o irrasyonel, bilinçdışı mekanizmaları gösterir. Salecl’e göre, seçim yapmak bizi özgürleştirmek yerine, "yanlış yapma korkusu" üzerinden bir takıntılı nevroza sürükler.
Tıpkı bir içerik üreticisinin binlerce filtre arasından en "gerçekçi" olanı seçmeye çalışırken yaşadığı kaygı gibi, biz de hayatımızı en doğru "kareye" sığdırmaya çalışıyoruz. Salecl’in vurguladığı gibi, bu durum bizi felç eden bir sorumluluk duygusuyla baş başa bırakıyor: Eğer başarısızsak, bu sistemin değil, bizim "yanlış seçimlerimizin" sonucudur. Bu, bireyin kendi nevrozundan, hatta mutsuzluğundan sorumlu tutulduğu bir psikolojik kapandır.
Salecl, Margaret Thatcher’ın "Toplum diye bir şey yoktur, bireyler vardır" sözünün günümüzdeki yansımasını ele alır. Seçim hakkı, artık politik bir iradeden ziyade tüketimci bir modele indirgenmiştir.
Sistem bizi deterjan markaları veya Netflix dizileri arasında seçim yaparken "özgür" hissettirerek, içinde bulunduğumuz ekonomik ve siyasal yapıyı değiştirme olasılığını düşünmekten alıkoyar. Toplumsal bir sorun olan yoksulluk, Salecl’in verdiği örneklerde olduğu gibi, bir "hayat tarzı seçimi" (life-style choice) veya "kişisel başarısızlık" olarak sunulur. Sosyolojik olarak bu, sınıf bilincinin yerini bireysel utanç duygusunun almasıdır. Artık sisteme karşı öfke duymuyoruz; "yeterince iyi seçemediğimiz" için kendimizden utanıyoruz.
Geleneksel toplumların sunduğu sabit ritüellerin ve "Büyük Öteki"nin (gelenek, din, toplum kuralları) zayıflamasıyla, insanlık daha önce hiç olmadığı kadar yalnızlaşmıştır. Ölüm gibi en temel insani gerçeklik bile artık "pazarlanabilir bir seçim" haline gelmiştir. Slovenya’daki cenaze merasimlerinden verdiği örnekler, kültürel bir ritüelin nasıl bir alışveriş deneyimine dönüştüğünü gösterir. İnsan türü, antropolojik olarak bir rehbere, bir sınıra ihtiyaç duyarken; modern dünya bu sınırları kaldırıp bizi "sınırsız imkanlar" okyanusuna atar. Ancak bu sınırsızlık özgürlük değil, tekinsizlik doğurur. Salecl, insanların bu boşluğu doldurmak için kendi kendilerine yeni yasaklar ve takıntılar icat ettiğini savunur.
Renata Salecl, Seçme İkilemi ile bize bir kurtuluş reçetesi sunmuyor; aksine, cebimizdeki telefonun ekranındaki o sonsuz kaydırma hareketinin arkasındaki ideolojik motoru gösteriyor. Kitap, "doğru hayatı" bulma çabasının aslında bir saç kremi seçmekten farksız hale geldiği bu çağda, gerçek seçimin ancak "seçme zorbalığını reddetmekle" başlayabileceğini vurguluyor.
·
23 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.