Trrrrum, Trrrrum, Trak: Makineleşmek mi, İnsan Kalmak mı?
Zerzan’ın analizinin merkezinde "evcilleştirme" kavramı yatar. Ona göre kriz, sanayi devrimiyle değil, insanın bitki ve hayvanları tahakküm altına aldığı Neolitik devrimle başlamıştır. Bu süreç, sadece dış dünyayı değil, insanın iç dünyasını da evcilleştirmiş; hiyerarşiyi, mülkiyeti ve işbölümünü doğurmuştur. Günümüz dünyasında bu evcilleştirme, algoritmalar ve veri madenciliği ile en uç noktasına ulaşmış durumda. Bugün bir beyaz yakalının gününü planlayan takvim uygulamaları veya sosyal medya akışımızı belirleyen yapay zeka, Zerzan’ın bahsettiği o "topyekûn kontrol" mekanizmasının dijital kristalleşmesidir.
Zerzan, sanallığı "uygarlığın metafizik olgunluğu" olarak tanımlar. Fiziksel dünyayı yaşanmaz hale getiren insanoğlu, kaçışı yine o yıkımı yaratan teknolojinin sunduğu "İkinci Yaşam"larda (Second Life) aramaktadır. Ancak bu bir kurtuluş değil, bedensizleşmiş bir varoluşun trajedisidir. Örneğin, bugün milyonlarca gencin ekran başında "avatar"ları aracılığıyla sosyalleşmesi ama gerçek hayatta derin bir yalnızlık ve "hikikomori" (sosyal izolasyon) içinde hapsolması, Zerzan’ın yıllar öncesinden haber verdiği o büyük yabancılaşmanın somut bir örneğidir.
Zerzan, işbölümünün sadece ekonomik bir model olmadığını, aynı zamanda "bölünmüş bir benlik" yarattığını ileri sürer. Modern insan, uzmanlaştığı dar alanlarda birer makine parçasına dönüşürken, bütünsel varlığını kaybeder. Bir veri analisti sadece sayılarla, bir yazılımcı sadece kodlarla ilişki kurarken; ekmeğin nasıl piştiğini, toprağın nasıl koktuğunu veya bir topluluğun doğrudan bağlarla nasıl ayakta kaldığını unutur. Bu profesyonel "uzmanlık", kişiyi sistemin bir rehinesi haline getirir. Zerzan’ın deyimiyle, "Makine’nin kendi işlevi için talep ettiği kadar özgürüzdür."
Zerzan’ın sunduğu çözüm olan İlkel Gelecek birçokları için ütopik veya gerici görünebilir. Ancak o, bunu "sağaltıcı bir geri dönüş" olarak tanımlar. Bu, teknolojiden vazgeçmekten ziyade, teknolojik dolayımın olmadığı, dolaysız ve otantik bir yaşam tarzına duyulan sıla hasretidir. Bugün yükselen "minimalizm", "doğaya kaçış" veya "dijital detoks" gibi akımlar, aslında Zerzan’ın bahsettiği o tinsel açlığın modern tezahürleridir. İnsan, siberuzayda dağılan parçalarını yeniden yeryüzüne toplamak istemektedir.
Zerzan’a göre ya bu teknolojik totalitarizmin içinde ruhsal olarak sönüp gideceğiz ya da 10 bin yıllık bu yanılgıyı reddederek "eve dönüş" yolunu bulacağız. Alacakaranlıktayız; ya karanlık çökecek ya da bu farkındalıkla yeni bir şafağa yürüyeceğiz.
·
14 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.