James Joyce’un Ulysses’i, sıradan bir roman değil; sabır isteyen, okuyucuyu zorlayan ama derinlemesine düşünüldüğünde büyük bir anlam dünyası açan bir eser. Kitabı bitirdiğimde hissettiğim şey yalnızca bir romanı tamamlamak değil, uzun ve yorucu bir yolculuğun sonuna ulaşmak gibiydi.
Roman, tek bir gün içinde, Dublin sokaklarında geçiyor. Tek bir gün (16 Haziran 1904) anlatılır ama zihinsel zaman binlerce yıla yayılır.Yüzeyde sıradan görünen bir gün anlatılıyor gibi olsa da, aslında insan zihninin karmaşıklığı, yalnızlığı ve iç dünyası gözler önüne seriliyor. Olaylardan çok düşünceler ön planda olduğu için okurken çoğu zaman zorlandım, hatta bazı bölümlerde ilerlemek kolay olmadı. Ama kitabın gücünün yüzeyde değil, alt metninde saklı olduğunu fark ettikçe metnin değeri daha da belirginleşti.
Kitabın merkezinde yer alan üç karakter, aslında insanın farklı yönlerini temsil ediyor. Leopold Bloom, sıradan bir insanın dünyadaki yerini arayışını simgeliyor. Günlük hayatın küçük ayrıntıları içinde dolaşırken, hoşgörüyü, sabrı ve insan olmanın kırılganlığını temsil ediyor. Bloom’un yolculuğu, modern insanın yalnızlığını ama aynı zamanda insan kalabilme çabasını gösteriyor.
Stephen Dedalus ise zihinsel arayışı, kimlik sorgulamasını ve bireyin kendini bulma çabasını temsil ediyor. Onun düşünceleri daha karmaşık, daha sorgulayıcı ve zaman zaman kopuk bir yapı gösteriyor. Stephen, dünyayı anlamaya çalışan ama aynı zamanda onun içinde yerini bulmakta zorlanan insanın sembolü gibi duruyor.
Romanın sonunda söz alan Molly Bloom, insanın en doğal ve filtresiz iç sesini temsil ediyor. Onun kesintisiz düşünceleri, bastırılmamış duyguların ve arzuların açık bir ifadesi gibi. Molly’nin iç monoloğu, hayatın karmaşıklığına rağmen yaşama bağlılığını ve insanın iç dünyasının ne kadar güçlü olabileceğini gösteriyor.
Bu üç karakter birlikte düşünüldüğünde, roman yalnızca bireysel hikâyeler anlatmıyor; insan olmanın farklı yönlerini bir araya getiriyor. Baba arayışı, aidiyet duygusu, yalnızlık ve sevgi gibi temalar metnin içinde sürekli dolaşıyor.
Kirke bölümünde ise gerçek ile hayalin iç içe geçtiği, bir mahkeme ya da rüya sahnesini andıran anlatım, karakterlerin bastırılmış korkularını ve arzularını açığa çıkaran en çarpıcı bölümlerden biriydi. Karakterlerin zihnindeki en kirli, en yüce ve en sıradan düşünceler sansürsüzce akar. İnsanın varoluşsal çıplaklığını bu denli net başka bir metinde bulmak zordur.
Eser, Homeros'un Odysseia'sı üzerine kurulmuş devasa bir parodidir.Romanın derin yapısında, Odysseus’un yolculuğuna yapılan göndermeler de dikkat çekiyor. Bloom’un Dublin’de geçirdiği bir gün, bir bakıma modern bir Odysseus yolculuğuna dönüşüyor. Ancak bu yolculuk denizlerde değil, insan zihninin içinde gerçekleşiyor. Bu bağlantı, kitabın yüzeydeki sıradanlığının altında mitolojik bir derinlik bulunduğunu gösteriyor.
Bu kitabı okurken çoğu zaman keyif alarak ilerlediğimi söylemek zor. Bazı bölümler sabır gerektirdi, bazı yerlerde metnin anlamını yakalamak için durup düşünmek gerekti. Ama kitabı bitirdiğimde geriye dönüp baktığımda, bu zorluğun boşuna olmadığını hissettim. Çünkü Ulysses, kolay okunmak için yazılmış bir roman değil; insan zihninin karmaşıklığını ve modern hayatın parçalanmış yapısını göstermek için yazılmış bir eser.
Sonunda hissettiğim duygu, yüzeysel bir beğeniden çok derin bir saygı oldu. Bu romanı okumak, sadece bir hikâyeyi takip etmek değil; insan zihninin karmaşık, düzensiz ama son derece gerçek yolculuğuna tanıklık etmekti. Zorlayıcıydı, yorucuydu ama aynı zamanda düşündüren ve geriye dönüp bakıldığında değerini daha iyi hissettiren bir okuma deneyimiydi.
Ulysses: Bölüm Bölüm Alt Metin ve Karakter Analizi
1. Bölüm: Telemakhos (Sabah 08:00)
• Odysseia Karşılığı: Telemakhos (Odysseus’un oğlu).
• Karakter: Stephen Dedalus.
• Analiz: Stephen, tıpkı Telemakhos gibi bir "baba" arayışındadır. Ancak bu arayış fiziksel değil, ruhsal ve entelektüel bir köken bulma çabasıdır. Annesinin ölümüyle gelen vicdan azabı ve İrlanda’nın sömürge altındaki kimliği, Stephen’ın üzerinde ağır bir yük oluşturur.
2. Bölüm: Nestor (Sabah 10:00)
• Odysseia Karşılığı: Nestor (Bilge kral).
• Karakter: Bay Deasy.
• Analiz: Stephen’ın çalıştığı okulun müdürü olan Deasy, destandaki Nestor’un aksine sığ ve dar görüşlüdür. Bölümün ana teması "tarih"tir. Stephen için tarih, uyanmaya çalıştığı bir kâbustur; Bay Deasy ise bu kâbusun içindeki tutucu bir figürdür.
3. Bölüm: Proteus (Sabah 11:00)
• Odysseia Karşılığı: Proteus (Şekil değiştiren deniz tanrısı).
• Analiz: Stephen sahilde yürürken düşünceleri de Proteus gibi sürekli form değiştirir. Bu bölümde dilin ve maddenin değişkenliği işlenir. Sevimay, bu akışkanlığı Türkçenin esnekliğiyle yeniden inşa etmiştir.
4. Bölüm: Kalypso (Sabah 08:00 - Bloom'un Başlangıcı)
• Odysseia Karşılığı: Kalypso (Odysseus’u adasında tutan nymphe).
• Karakter: Leopold Bloom (Modern Odysseus) ve Molly Bloom.
• Analiz: Bloom’un ev hayatı tanıtılır. Molly, hem Bloom’un sığınağı hem de onu rutin bir hayata hapseden figürdür. Bloom burada "kahraman" değil, kahvaltı hazırlayan sıradan bir adamdır.
5. Bölüm: Lotosyiyenler (Sabah 10:00)
• Odysseia Karşılığı: Lotos çiçeği yiyerek her şeyi unutan halk.
• Analiz: Bloom şehirde gezerken dinin, uyuşturucuların ve alışkanlıkların insanları nasıl uyuşturduğunu gözlemler. İnsanların hayattaki acıları unutmak için sığındığı "sahte cennetler" anlatılır.
6. Bölüm: Hades (Öğle 11:00)
• Odysseia Karşılığı: Hades (Yeraltı/Ölüler diyarı).
• Analiz: Bir cenaze için mezarlığa gidiş anlatılır. Dublin bir ölüler şehrine dönüşür. Bloom, babasının intiharı ve ölen oğlu Rudy’nin kaybıyla yüzleşir. Yaşam ve ölüm arasındaki ince çizgi burada kurgulanır.
7. Bölüm: Aiolos (Öğle 12:00)
• Odysseia Karşılığı: Aiolos (Rüzgârlar tanrısı).
• Analiz: Bir gazete binasında geçer. Gazete manşetleri ve hitabet sanatı ön plandadır. Tıpkı savrulan rüzgârlar gibi, medyanın yarattığı bilgi kirliliği ve boş gürültü eleştirilir.
8. Bölüm: Laistrygonlar (Öğlen 13:00)
• Odysseia Karşılığı: Laistrygonlar (Yamyam devler).
• Analiz: Bloom’un öğle yemeği arayışıdır. Dünya bir "mide" olarak tasvir edilir. İnsanların birbirini ekonomik ve sosyal olarak yediği, vahşi bir düzenin alt metni işlenir.
9. Bölüm: Skylla ve Kharybdis (Öğleden Sonra 14:00)
• Odysseia Karşılığı: İki deniz canavarı (Girdap ve Kayalık).
• Analiz: Kütüphanede geçen bu bölümde Stephen, Shakespeare üzerine bir teori sunar. Teori ve gerçeklik, Platon ve Aristoteles arasındaki çatışma, sanatçının aşması gereken iki büyük engeldir.
10. Bölüm: Gezgin Kayalar (Öğleden Sonra 15:00)
• Odysseia Karşılığı: Gemileri parçalayan hareketli kayalar.
• Analiz: Dublin’in farklı yerlerinde 19 kısa sahne. Şehir bir mekanizma gibi işler. Rastlantısallık ve insanların birbirine teğet geçişi, modern hayatın karmaşasını meydana getirir.
11. Bölüm: Seirenler (Öğleden Sonra 16:00)
• Odysseia Karşılığı: Şarkılarıyla gemicileri büyüleyen yaratıklar.
• Analiz: Bir otel barında geçer. Dil tamamen müzikselleşir. Bloom, karısının kendisini aldattığı saatlerde müziğin melankolik ve baştan çıkarıcı etkisine kapılmamaya çalışır.
12. Bölüm: Tepegöz (Akşamüstü 17:00)
• Odysseia Karşılığı: Polyphemos (Tek gözlü dev).
• Karakter: Vatandaş.
• Analiz: Barda geçen bu bölümde "Vatandaş" karakteri saldırgan bir milliyetçiliği temsil eder. Tek bir bakış açısına (tek göz) sahip olanın yarattığı nefret ve Bloom’un hümanist duruşu arasındaki çatışma işlenir.
13. Bölüm: Nausikaa (Akşam 20:00)
• Odysseia Karşılığı: Nausikaa (Odysseus’a yardım eden prenses).
• Karakter: Gerty MacDowell.
• Analiz: Sahilde Gerty ve Bloom arasındaki sessiz, erotik etkileşim. Bölümün dili, dönemin ucuz aşk romanlarını taklit ederek gerçekliğin ne kadar romantize edilebildiğini gösterir.
14. Bölüm: Güneşin Sığırları (Gece 22:00)
• Odysseia Karşılığı: Güneş Tanrısı'nın kutsal sığırları.
• Analiz: Doğum hastanesinde geçer. Fuat Sevimay burada müthiş bir iş çıkararak, İngiliz edebiyatının gelişimini Türkçenin tarihsel evrimiyle (Orhun Yazıtları'ndan günümüze) eşleştirir. Doğum ve dilin gelişimi paralel olarak şekillendirilir.
15. Bölüm: Kirke (Gece 24:00) – En Zorlu Durak
• Odysseia Karşılığı: Kirke (Büyücü tanrıça, insanları domuza çevirir).
• Karakter: Bella Cohen.
• Neden Zor? Bu bölüm bir roman değil, bir halüsinasyon tiyatrosudur. Dublin’in "Geceşehri"nde (genelevler bölgesi) geçer. Karakterlerin bilinçaltındaki tüm korkular, cinsel fanteziler ve travmalar birer sanrı olarak canlanır. Bella Cohen, büyücü Kirke gibidir; Bloom’u mazoşist fantezileriyle, Stephen’ı ise ölen annesinin hayaliyle yüzleştirerek onları "hayvani" yanlarıyla baş başa bırakır. Mantık silsilesi koptuğu için okuru en çok zorlayan bölümdür.
16. Bölüm: Eumaios (Gece 01:00)
• Odysseia Karşılığı: Eumaios (Sadık çoban).
• Analiz: Stephen ve Bloom’un nihayet bir araya gelip sığındıkları yerdir. Dil çok yorgundur, cümleler düşüktür. Baba (Bloom) ve oğul (Stephen) figürlerinin ilk gerçek teması, bu bitkin atmosferde kurulur.
17. Bölüm: Ithake (Gece 02:00)
• Odysseia Karşılığı: Ithake (Odysseus’un evi/yurdu).
• Analiz: Soru-cevap şeklinde, tamamen nesnel bir dille yazılmıştır. Bloom eve döner, Stephen ile vedalaşır. Her şey bilimsel bir kesinlikle anlatılır; bu, kaosun yerini düzenin almasıdır.
18. Bölüm: Penelopeia (Gece Yarısı Sonrası)
• Odysseia Karşılığı: Penelope (Odysseus’un sadık eşi).
• Karakter: Molly Bloom.
• Analiz: Molly’nin noktalama işareti içermeyen o meşhur iç dökümü. Destandaki sadık eşin aksine Molly, o gün Bloom’u aldatmıştır; ancak Joyce için Molly, hayatın, arzunun ve doğanın kendisidir. Bölüm, her şeye rağmen yaşamı onaylayan muazzam bir "Evet" ile sonlanır.
Ulysses ve Odysseia arasındaki temel karakter izdüşümleri.
Leopold Bloom — Odysseus Odysseus bir savaş kahramanıdır, Bloom ise Dublin sokaklarında 1 reklam toplayıcısıdır. Odysseus kılıçla savaşırken, Bloom modern dünyada hoşgörü ve zekasıyla hayatta kalmayı kurgular.
Stephen Dedalus — Telemakhos Telemakhos kayıp biyolojik babasını ararken, Stephen kendisine entelektüel ve ruhsal bir yol gösterecek manevi bir baba figürü inşa eder.
Molly Bloom — Penelope Destandaki Penelope sadakatiyle evde pasif bir şekilde beklerken, Molly kendi arzuları, cinselliği ve bedensel gerçekliğiyle hayatı bizzat meydana getirir.
Bella Cohen — Kirke Büyücü Kirke insanları domuza çevirirken, Bella Cohen 15. bölümde karakterlerin maskelerini düşürerek onların en hayvani ve bastırılmış yanlarını ortaya çıkarır.
Vatandaş — Tepegöz (Polyphemos) Destandaki dev gibi Vatandaş da tek bir dar görüşe (şovenizm/ırkçılık) hapsolmuş, farklı olanı (Bloom) yok etmeye çalışan bir zorbadır.
Bay Deasy — Nestor Nestor bilge bir kral olarak yol gösterirken, Deasy tarihin tozlu sayfalarında kalmış, önyargılarıyla Stephen’ın zihnini bulandıran bir figür olarak şekillenir.
·
109 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.