Bu kitabın asli yazarı Sadreddin Konevî, İbnü'l Arabî'nin en önemli eseri olan Fusûsü'l-hikem'in bir şerhini yazmış ancak çeviriyle, dipnotlarıyla ve açıklamalarıyla elimize ulaşan şeklini kazandıran Ekrem Demirli. Bu nedenle içerik dışında, yazara dair değerlendirmeyi Ekrem Demirli üzerinden yapacağım.
Kitap, genel olarak varlık mertebelerini ve İnsan-ı Kâmil olgusunu 27 peygamberin öne çıkan karakteristik özellikleri, hikmetleri çerçevesinde ele almakta. Her bir peygambere, kronolojik sıralamadan bağımsız olarak birer Fas (öz) başlığı altında yer verilmiş.
Her bir peygamberin kendilerine tahsis edilmiş bölümde öne çıkan hikmet türü (parantez içindeki metin) ve bu peygamberin öne çıkan hususiyeti şu şekilde:
Hz. Âdem (İlâhî hikmet): İnsanın, kâinatın ve varlığın özeti (mikro-kozmos), Allah’ın yeryüzündeki halifesi olma durumu.
Hz. Şît (Nefesî hikmet): Allah’ın hibeleri, ihsanı ve varlığın sürekliliği.
Hz. Nûh (Sübbûhî hikmet): Tenzih (Yaratıcıyı dünyadan soyutlama) ve teşbih (benzetme) arasındaki denge.
Hz. İdrîs (Kuddûsî hikmet): Yücelik, ulviyet ve feleklerin ruhaniyeti ile olan bağ.
Hz. İbrâhim (Müheyyemî [sevgide aşırılık] hikmet): fenafillah (kulun Allah'ta son bulması), ilahî aşk ve dostluk.
Hz. İshak (Hakkî [doğruluk, gerçeklik]): Hakikat ve keşif yoluyla elde edilen bilgi; rüya tabiri.
Hz. İsmail (Alîyye [yükseklik] ve Rıza [Allah'ın rızasını gözetme, Allah'ın takdirine razı gelme]): Teslimiyet ve rızanın zirvesi; nefsin kurban edilmesi.
Hz. Ya'kûb (Ruhî [ruhânîlik] hikmet): Manevi hüzün ve sabırla gelen ruhsal derinlik.
Hz. Yûsuf (Nurîyye [nûrânîlik] hikmeti): Hayal alemi (Misal alemi) ve bu alemin nurlar üzerinden tecellisi.
Hz. Hûd (Ahadî [birlik, ehadiyet] hikmeti): Her şeyin Allah’ın kontrolünde (perçeminden tutulmuş) olması.
Hz. Sâlih (Fütûhî hikmet [açılış hikmeti]): Manevi fetihler ve mucizelerin varlık üzerindeki etkisi.
Hz. Şuayb (Kalbî hikmet): Kalbin genişliği ve ilahî tecellileri kabul etme kabiliyeti.
Hz. Lût (Melekî hikmet): Beşerî acziyet karşısında ilahî kudrete sığınma.
Hz. Üzeyir (Kaderî hikmet): Kaderin sırrı ve yaratılıştaki düzenin hikmeti.
Hz. Îsâ (Nebevî [peygambere âit] hikmet): Diriltme gücü, nefes ve ruhun madde üzerindeki hâkimiyeti.
Hz. Süleyman (Rahmânî hikmet): Mülk ve saltanatın (gücün) Rahman ismiyle yönetilmesi.
Hz. Dâvûd (Vücudî hikmet [Rahmânî hikmetin devamı]): Hilafetin dış dünyadaki otoritesi ve demirin (maddenin) yumuşatılması.
Hz. Yûnus (Nefsî hikmet): İnsanın doğası, varlıktaki mertebesi, nefsin karanlıklardan çıkışı ve tesbihatın kurtarıcı gücü.
Hz. Eyyûb (Gaybî hikmet): Gayb alemi; Bela ve musibetler karşısında sabır ve dua ile gelen şifa.
Hz. Yahyâ (Celalî hikmet): Takva ve ilahî haşyetin (korkunun) bilgiye dönüşmesi.
Hz. Zekeriyyâ (Malikî hikmet): Rahmetin her şeyi kuşatması ve imkansızın (ihtiyarlıkta evlat gibi) tecellisi.
Hz. İlyâs (İnâsî hikmet): Hayal ve his aleminin birleşimi; peygamberin insanlıkla bağı.
Hz. Lokmân (İhsânî [bütün varlığıyla Allah’a yönelmeye dair] hikmet): Hikmetin uygulama boyutu ve eşyanın dilini anlama.
Hz. Hârun (İmâmî hikmet): Liderlik, vezirlik ve zahirî otorite ile manevî bağ.
Hz. Mûsâ (Ulvî hikmet): Tevhidin en yüksek mertebesi ve Firavun örneği üzerinden benlik savaşı.
Halid b. Sinan (Samedî hikmet): Hz. Îsâ ile Hz. Muhammed arasında yaşamış kişi] Berzah alemi ve iki dönem (fetret) arasındaki geçiş köprüsü [velî veya ulu bir zat olduğu görüşü yaygın, peygamberliği tartışmalı.]
Hz. Muhammed (Ferdîyet hikmeti [tümel, küllî hikmet]): Tüm peygamberlerin hakikatini kendinde toplayan, aşk ve cem (birleştirme) makamı.
Kitabın yazım biçimini, bu çalışmayı yayıma hazırlayan Ekrem Demirli üzerinden değerlendirecek olursam; kitap sanki okurun Arapça bildiği varsayılarak kaleme alınmış; ilahiyatçı, akademisyen niteliği taşıyan marjinal bir hedef kitleye hitap ediyor gibi. En azından ben böyle bir izlenim edindim.
Bu kitabı okumadaki amacım, Fusûsü'l-hikem'in orijinal metnini anlayamayacağım düşüncesinden hareketle, eser hakkında bir ön okuma yapmaktı. Yukarıda ifade ettiğim durum nedeniyle maksat hasıl olmadı.
Web üzerinden yaptığım bir araştırmada, konuya ilişkin bir ön okuma için öncelikle Hamza Kılıç (Günümüz İnsanına Fususu'l-Hikem) ve M. Nuri Gençosman (Fusüsu'l-Hikem) üzerinden ilerlemenin, Ekrem Demirli’nin bu değerli ancak anlaşılması çok da kolay olmayan çalışmasının ise müteakip süreçte tekrar okunmasının daha uygun olacağı sonucuna vardım.
Bu konuda başka düşüncesi, önerisi olan okurlar yorum kaparak katkı sağlarsa sevinirim.
Keyifli, faydalı, güzel okumalar dilerim.
·
60 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.