Medinei fazıla1000Kitap
Farabi – İdeal Devlet (01.04.2026 R / 12.04.2026)
Farabi (870–950), Türk-İslam dünyasının önemli filozoflarından biridir. Klasik Yunan felsefesini, özellikle de Platon ve Aristoteles’in siyaset felsefesini İslam düşüncesiyle uzlaştırmaya çalışan ilk filozof olarak kabul edilir. Bu amaçla geliştirdiği sistem, kendisinden sonra gelen birçok İslam filozofunu derinden etkilemiştir.
Farabi’nin düşünce sisteminde iki temel tema ve postulat bulunmaktadır:
1. Gerçek filozoflar arasında ciddi görüş ayrılıkları olamayacağı,
2. Doğru bir şekilde anlaşılan din ile felsefe arasında çatışma bulunamayacağı.
Bu görüşe göre, doğru inanç ile aydınlatılmış akıl ve hakiki bilgi (bilim) arasında herhangi bir çelişki yoktur ve olmaması gerekir. Bu anlayış, ilerleyen dönemlerde İbn Rüşd’ün ünlü “felsefe ile şeriat süt kardeştir” sözünde en çarpıcı ifadesini bulacaktır.
Farabi’ye göre İslam’ın farklı anlaşılma biçimleri ve seviyeleri vardır ve bu seviyeler toplum içinde zaten mevcuttur. Bu seviyelerden biri, hiçbir zihinsel ve aklî işlem yapmadan, geleneğe bağlı kalarak dinin lafzî (harfi harfine) anlaşılmasıdır.
Farabi’ye göre felsefe ilk olarak Irak halkı olan Keldaniler arasında ortaya çıkmış, onlardan Mısır’a, oradan Yunanlara intikal etmiştir. Yunanlardan Süryanilere geçmiş, oradan da Araplara ulaşmıştır. Bu yönüyle felsefe, yeniden ana yurduna dönmüş sayılır.
Farabi’nin sistemi genel olarak bir spiritüalizm olarak nitelendirilebilir. Farabici felsefenin çatısı Platoncu sudûr anlayışı ve kısmen panteizme dayanmakla birlikte, onun metafiziği, kozmolojisi ve psikolojisi eklektik bir yapıdadır. Bu sistem, geç Yunan felsefe geleneğinin etkisiyle Platonculuk ve Aristotelesçiliğin bazı unsurlarını Yeni Platoncu bir çerçevede birleştirir. Daha sonra bu yapı İslam düşüncesi içinde yeniden yorumlanarak İslam’ın taleplerine uygun hale getirilmiştir.
“Kitabü’l-Hurûf”ta Farabi, varlık hakkında ve Yaratıcı’nın bazı özellikleri üzerine açıklamalarda bulunur. İlk varlık, bütün diğer varlıkların varlığının ilk nedenidir. O, eksiklikten uzaktır ve mutlak kemal sahibidir. Diğer bütün varlıklardan önce gelir. Varlık bakımından en yüksek derecede ve mükemmeliyet bakımından en üst mertebededir. Bu nedenle ona yokluğun karışması hiçbir şekilde mümkün değildir.
Farabi, ilk varlığın zorunlu olduğunu, eşinin ve zıddının bulunamayacağını, ayrıca onun tanımının yapılamayacağını belirtir. İlk varlığın birliği, zatının gereğidir. Onu bilen ile bildiği şey arasında tam bir birlik vardır. Ancak insan aklı onun mükemmelliğini tam olarak kavrayamayacak derecede sınırlıdır; bu yüzden onu eksiksiz biçimde tasavvur etmek mümkün değildir.
Daha sonra Farabi, ilk varlığın büyüklüğü, şerefi ve zorunluluğu üzerinde durur. Tüm varlıkların sudûr (taşma) yoluyla ondan nasıl meydana geldiğini açıklar ve buna dair bazı burhanlar ortaya koyar. Varlıkların derecelerini, insanın ve diğer canlıların konumlarını inceler.
Farabi’ye göre insanın ilk kuvveti besleyici kuvvettir. İnsan yapısında yönetici ve yönetilen organlar bulunur ve bu yapının en üst yöneticisi kalptir. Kalp, akla ve diğer tüm organlara hükmeden merkez konumundadır.
İnsan duygularından, kadın ve erkeğe özgü bazı psikolojik durumlardan, ruhsal hallerin insan üzerindeki etkilerinden bahseder. Ardından mutluluk, rüyalar ve ruhun çeşitli halleri üzerinde durur.
Tüm bu temelleri kurduktan sonra Farabi, toplumsal yaşama ve insanın yardımlaşma ihtiyacına geçer. Buradan “Erdemli Şehir” (Medinetü’l-Fazıla) düşüncesine ulaşır.
Erdemli şehir, aslında bir bedene benzer. Nasıl ki bir bedenin organları birbirine yardım ederek hayatı devam ettiriyorsa, erdemli toplumda da bireyler birbirlerinin mutluluğu için çalışır. Bu şehirde insanlar, gerçek mutluluğa ulaşmak için birbirlerine yardım ederler. Bu nedenle erdemli şehir, mükemmel ve ideal bir toplumdur.
Erdemli şehirlerin zıttı ise “cahil şehirler”dir. Farabi, bu toplumların özelliklerini ve yaşayış biçimlerini de örneklerle açıklar.
Sonuç olarak eser bu şekilde tamamlanır.
Puan: 10/9
·
22 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.