Bir kitabı bitirdiğimizde geriye sadece hikâye kalmaz; bir bakış, bir rahatsızlık, bir yüzleşme kalır. Lolita tam olarak böyle bir kitap. Okuru rahatlatmaz, aksine onu kendi sınırlarıyla baş başa bırakır.
Humbert’i “hasta” diyerek kenara koymak kolaydır. Ama bu kolaylık aynı zamanda bir kaçıştır. Çünkü onu sadece bir patolojiye indirgediğimiz anda, insanın karanlık ihtimallerini de dışarıya itmiş oluruz. Oysa Humbert bir istisna değil; bir uç noktadır. Sapkınlık, gökten düşen bir şey değil, insan zihninin içinden çıkan bir ihtimaldir. Ve en rahatsız edici olan da budur: Onun zaman zaman kendini fark etmesi, ama yine de o karanlıktan çıkamaması.
Vladimir Nabokov’un yaptığı şey bu karanlığı aklamak değildir. Tam tersine, onu estetik bir dilin içine yerleştirerek daha görünür kılar. Çünkü çirkin olanı çirkin haliyle göstermek kolaydır; asıl zor olan, onu güzelliğin içinden geçirerek gösterebilmektir. Okur tam da burada sarsılır. Anlamak ile onaylamak arasındaki çizgide yürümek zorunda kalır.
Yazar burada bir hâkim değildir, bir öğretmen hiç değildir. O, yarattığı dünyanın kurucusudur. Tıpkı bir Tanrı gibi… Nasıl ki yaratılan her şey Tanrı’nın ahlâkını temsil etmek zorunda değilse, bir yazarın karakteri de yazarın kendisi değildir. Humbert, Nabokov’un savunduğu bir fikir değil; kurduğu bir aynadır. Ve o aynada görülen şey okuru rahatsız ediyorsa, bu aynanın gücündendir.
Bu yüzden bu kitap bir ahlâk dersi vermez. Bir sonuç sunmaz. Okura ne düşüneceğini söylemez. Sadece gösterir. Ve gösterdiği şeyden kaçmak mümkün değildir.
Lolita, bir aşk hikâyesi değil; bir çarpıtmanın, bir kendini kandırmanın, bir zihnin kendi karanlığını estetikle örtme çabasının hikâyesidir. Ama aynı zamanda edebiyatın gücünün de kanıtıdır: En rahatsız edici olanı bile düşünülür kılabilme gücünün.
Ve belki de en önemli nokta şudur: Kötülüğü görünür kılmak, onu savunmak anlamına gelmez. Tam tersine, onu saklamadan gösterebilmenin cesaretidir.
Kitap biter. Ama geride kalan şey, anlatılanlardan çok daha fazlasıdır. Çünkü bazı metinler okunmaz; sadece karanlıkta bırakır.
··
95 Gösterim
Yorumlar
Lütfen giriş yapınız.